Rojhelatê Kurdîstanî de serra 2025î seba qaçaxçîyanê kurd sey serranê verênan bîye serrêka bi dej, xem û kiştişan. Rixmê heme vengdayîşanê mîyanneteweyî, hêzanê Komara Îslamî yê Îranî bi sîyasetê gulebaranê rasterast bi desan ciwanê kurdî qetil kerdê.
Serranê peyênan de tedayê sînorê Kurdîstanî ser o vêşî bîyê. Serra 2025î seba qaçaxçîyanê kurd bîye serrêka giran û bi gonî. Rixmê heme vengdayîşanê mîyanneteweyî, hêzanê Komara Îslamî yê Îranî sîyasetê gulebaranê rasterast sînorî ser o domna. Goreyê daneyanê peyên ê rêxistinanê heqanê merdiman, krîzê merdimîye yê Kurdîstanî bi sebebanê sîyasî û aborî xorînêr bîyo.
Bîlançoyê 2025î: Adirbestî ra pey teda vêşî bîye
Goreyê raporanê Hengaw û Tora Heqanê Merdiman a Kurdîstanî (KHRN) şeş aşmanê ewil ê serra 2025î de tewr kêm 10 qaçaxçî bi gulebaranî hêzanê rejîmê Îranî ameyê kiştene û 12 qaçaxçî zî birîndar bîyê. Dimayê adirbestê Îran û Îsraîlî, sînoran ser o tedayî bi hewayêko şênber vêşî bîyê. Tena aşmêk de 7 qaçaxçîyê bînî ameyê kiştene.
20 serran de qirkerdişo sîstematîk
Demo ke ma 20 serranê peyênan ra ewnîyenê, tablo hîna giran bena. Goreyê daneyanê ke çimeyanê heqanê merdiman ameyê pêserkerdene, 20 serranê peyênan de 2 hezar û 150 qaçaxçîyê kurdî sînorî ser o ameyê kiştene. Labelê nê daneyê ke ameyê parekerdene, xeylê keyeyî riyê rewşa ewleyî xo ra merde û birîndaranê xo niminenê û raya pêroyî reyde pare nêkenê.
Sebebê sereke yê kiştişê qaçaxçîyan
Tewr zaf gulebarankerdişo çepûrast beno sebebê mergê qaçaxçîyan. Hêzê sînorî bêyî ke haydar bikerê, qaçaxçîyan ser o guleyan varnenê. Koyê Qendîl û Zagrosî zimistanî de benê dama mergî. Serd û aşît her serre canê xeylê ciwanan gênê. Mayînê ke şerê Îran û Îraqî ra hema zî sînor ser o yê, benê sebebê mergê qaçaxçîyan. Se ra 70î înan ra zafêrê înan bi gulebarankerdişê rasterast ê hêzanê çekdar ê Îranî ra yenê kiştene. Ê bînî riyê aşît û serdo zehmet, teqemenî û zinaran ra kewtişî ra cuya xo vîndî kenê.
Çira kurdî bêçareyî ra qaçaxçîtî kenê?
Qaçaxçîtî tercîhêk nîyo, encamê polîtîkayanê aborî û tedayanê Rojhelatê Kurdîstanî ser o yo. Rojhelatê Kurdîstanî de nisbetê betalîye yanî bêkarîye ê cayan de di qatê şaristananê Îranî yo. Riyê çinbîyayîşê cayanê karî ra, wendekarê unîversîteyî zî bêçare yê seba ke deabara keyeyê xo bikerê, baranê giran gênê paştîya xo û kewenê rayîrê mergî.
Tehran kurdan sey tehdît vînena
Tehran herêm û şaristananê Rojhelatê Kurdîstanî sey “tehdîdê eewleyî” vînena. Bi nê nêzdîbîyayîşî, sînor sey qadê şerî yenê hesibnayene û her têgêrayîşê qaçaxçîyan sey çalakîyêka vera dewlete yeno vînayene. No vernîya “bêcezakerdişê” leşkeran akeno ke qaçaxçîyan kişenê. Rayedarê Îranî seba kiştişê rewa bikerê, qaçaxçîyan sey “qaçaxçîyê çekan” mojnenê.
Vendayîşê qadê mîyanneteweyî
Rêxistinê heqanê merdiman raporanê xo yê peyên ê serra 2025î de vengda komelê mîyanneteweyî ke tedaya Îranî bikerê. Yeno waştene ke qaçaxçîtî sey “karê merdimîye” bê naskerdiş û kiştişê ciwananê kurd bêro vindertene. Tewrê heme raporanê mîyanneteweyî û vengdayîşê sazgehanê heqanê merdiman, kiştişê qaçaxçîyan ê sînoran ser o sey “sîyasetêko sîstematîk” dewam keno.
