Zafer Sari yo ke dewa Bîrike ya qezayê Bismilî ra yo ke serranê 90an de hetê dewlete ra ameybî veşnayene û vengkerdene, wina vat: “Her çend zilm û neheqîye ma rê ameyba kerdene zî, ma wazenî aştî biba û ma reyna agêrî dewa xo.”
Serranê 90an de vakurê Kurdîstanî de bi hezaran dewî ameyî vengkerdene û veşnayene. Dewa Bîrikî ya ke girêdayeyê qezayê Bismilê Amedî ya zî, nê dewan ra yew a ke serranê 90an de bi manayê “paştîdayîşê rêxistine” amebî veşnayene û vengkerdene. Dimayê 30 serran, dewijî êdî wazenê agerî serê herra xo û kultur, ziwan û tradîsyonêxo bidê ciwîyayene Zafer Sariyo ke dewa Bîrikî ra yo, wexto ke gede bi dewa ey ameybî vengkerdene û ey keyeyê xo reyde bar kerdbi Bismil. Zafer Sari wexto ke dewa xo de gêreno, mektebo ke tede wendbi vîneno û behsê serranê 90an keno. Hêrişê serê dewe û polîtîkayê nîjadperestî yê ke mekteban de serê înan de ameyî rayraberdene qet vîrê ey ra nêşonê. Labelê her çend nê teda û zorîyî serê înan de amebî kerdene zî, Zafer Sari qiseykerdişê xo de aştî kêm nêkeno û o zî sey her kesî wazeno agêro dewa xo û gedeyîya xo.
‘Seba ke ma bimusê tirkî ma mird kutiş werdêne’
Zafer Sari wexto ke behsê gedeyîya xo keno, vano ke seba ke ziwanê Tirkî bimusê, rastê şîdetê mamosteyan ameyî. Ey na rewşe zî sey polîtîkayanê serranê 90an û sebebê vengkerdişê dewan vîneno û wina vano: “Seba ke may û pîyê ma bi Kurdkî qisey kerdêne, ma zî bi Kurdkî fîkirîyayêne û bi Kurdkî qisey kerdêne. Wexto ke ma ameyêne mekteb, seba ke ma nêşênayêne fikranê xo bîyarî ziwan, mamosteyanê ma dayêne wendekaran ro û vatênê ‘Şima do Tirkî bimusê’. Labelê senî ziwanê Tirkî yo ke pê perwerde danê, ziwanê Kurdkî zî ziwanê dayîke yo, gerek ma zî bi ziwanê xo perwerde bîvînî. Ziwanê ma nêmerdo, qet kesî ziwanê xo ra zerar nêdîyo, kutiş nêwerdo; labelê seba ke ma bimusê ziwanê Tirkî ma kutiş werd. Ê astengîyî serê ma de her tim est bî. Zimistanî her serê sibayî ma wirzayêne, ma ra vatênî ‘Ez Tirk a, rast a, jêhatî ya’. Labelê ma Kurd bîyê, ma nêzanayêne Tirkî çi yo, ma nêşênayêne xo îfade bikî.”
‘Na herre herra ma ya, ma reyna wazenê agêrê dewa xo’
Zafer Sariyî dîyar kerd ke wexto ke dewî ameyî vengkerdene û veşnayene o 6-7 serrî bîyo û nê çîyî vatî:“A dewe de di hedîseyî qewimîyayî, serranê 90-91î de. Ma bi eslê xo Botî yê, Cizîra Botan, Gabar ra yê. Yanî pî û bawkalê ma uca ra ameyê tîya. Zereyê dewe de zaf kesî ameyî kiştene û bêmezel mendî. Labelê reyna zî ma nêşîyî, ma serê herra xo de mendî, heta roja ewroyine. Na herre herra ma ya, ma reyna wazenî agêrê dewa xo. Her çend zilm û neheqîye ma rê ameyba kerdene zî, ma wazenî nê welatî de aştî biba. Êdî her kes bi ziwanê xo qisey bikero, bi ziwanê xo şêro mekteb, bi kultur û hunerê xo qisey bikero. Na dewe de zaf kesî est bî; o kulturo pîroz bi hunerê xo, bi lawikanê xo, bi tarîxê xo nê cayan de ca girewtbi. Ma wazenî agêrê dewa xo. Êdî wa koçberî û kiştişî nêqewimîyê. Ma zî însan ê, serê na herre de her çi est bo; herra pî û bawkalanê ma ya, ma rê mîras a. Na herre herra ma ya, ma reyna wazenî agêrê dewa xo.”
