Ame zanayene ke AKP’yî rojanê peyênan de sîyasetê xejilnayîşî fînayo dewre û wazeno prosesî yewhetî rayra bero. Goreyê agahîyanê ke ma çimeyanê baweran ra girewtê; çarçewaya fekî ya ke înan rê ameya eşkerakerdene ,zaf problemin bîya û çimeyan wina vat: “Îmrali de serê çarçewayêk de mutabakat ameyo kerdiş. La çarçewaya de ke rayedaran bi fekî eşkera kerda, ame vînayene ke tay hetî ameyî deformekerdene û rastîya ci ra ameyî dûrvistiş.” Goreyê çimeyan; Heyetê DEM Partî nê helwêst û nêzdîbîyayîşî red kerdo û waşt ke bi muzakereyî verkarêk goreyê mutabakatê Îmralîyî bêro amadekerdiş.
Prosesê Aştî û Komelê Demokratîkî yo ke bi înîsîyatîfê Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalanî ame astêka muhîme, semedê helwêstê yewhetî yê AKP’yî reyde krîzêko newe reyde rî bi rî yo. Gulana 2026î ra heta nika bi seba verkarya qanûnê çarçewa proses vinderto. Goreyê mutabakatê mabênê Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalanî û dewlete de ganî çar aşmî ra ver verkarya qanûnê çarçewa bîyêra radestkerdişê Heyeta Partîya DEMî ya Îmralîyî. Encamê muzakerekerdişê verkarya DEM Partî û dewlete do verkarya peyên a qanûnê çarçewa bêra zelalkerdene.
No çar aşmî yo AKP verkar nêdano
Rixmo ke wextêko derg derbaz bîyo zî AKP bi israr verkar nêdano DEM Partî. No çî beno sebeb ke proses aver nêşêro. Tewr peyên AKP’yî reyna tecrîdo ke nêzdîyê di aşman serê Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalanî de kerd. Demêk o de ke munaqeşayê xetimîyayîşê prosesî zêde bîyî, reyna berê Îmralîyî akerdê û Heyetê DEM Partî 20ê temmuze de Abdullah Ocalanî reyde pêvînayîş kerd. Goreyê agahîyanê ke çimeyanê baweran ra ameyî girewtene; pêvînayîşî de ke 5 saetî dewam kerd Heyetê DEM Partî, Sekreteryaya Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalanî û heyetêko hîra yê dewlete beşdar wbîyî.
Munaqeşayê hîrayî ameyî kerdene û mutabakat vejiya orte
Goreyê agahîyanê ke ma çimeyanê baweran ra girewtê pêvînayîşê peyênî de pêro babatê ke girêdayeyê verkarê qanûnê çarçewa yê bi hîrayî ameyî erjnayîş. Çimeyan bi vateyê, “Xora tecrîdê di aşman de heyetê dewlete Abdullah Ocalanî reyde pêvînayîşî kerdbî û munaqeşa kerdbî” bale ant peyê perdeyê munaqeşayan ser o û nê erjnayîşî kerdî: “Bi munaqeşayanê peyênan mutabakatêk vejîya orte. Goreyê nê mutabakatî qanûnêko çarçewa ke tewrbîyayîşê pêro kesan ra ver ke têkilîya înan PKK’yî reyde est a biwazo seba ke tewrê sîyasetî bibê û çareserîya meseleyê kurdî ra ver û demokratîkbîyayîşê Tirkîya abo ganî bêro vetene.”
Ganî verkar teslîmê DEM Partî bibîyêne
Çimeyan îfade kerd ke goreyê mutabakatî ganî verkar mîyanê di-hîrê rojanê peyênan de teslîmê DEM Partî bibîyêne û nê agahîyî dayî: “Xora verkarêk est o ke DEM Partî zî amade kerdo. No verkar do bîameyêne muzakerekerdiş û qanûnê çarçewa do biameyêne nuştene. Serê nê esasî de do no verkaro peyên pêşkêşê Meclisî biameyêne kerdiş. La çi heyf ke rixmo ke ser ra hewteyêk derbaz bîyo zî hema verkar teslîmê DEM Partî nêameyo kerdiş.”
‘Bi fekî nîm agahîyî dayî, no helwêst ame redkerdiş’
Derheqê babete de çimeyan vat ke dimayê pêvînayîşê 20ê temmuze ra heta nika pêvînayîşêk rayedaranê dewlete û AKP’yî reyde ameyo kerdiş la reyna verkaro problemin nêdayo înan. Çimeyan nê agahîyê muhîmî dayî: “Çend beşê verkarî bi hawayêko fekî eşkera kerdî. Serê babetanê ke bi fekî ameyî eşkerakerdiş şerhê DEM Partî ameyî dîyarkerdene û no helwêst zî ca de nêame vînayene.”
‘Verkar goreyê mutabakatê Ocalanî reyde nîyo’
Çimeyan da zanayene ke çarçewaya fekî ya ke înan rê ameya eşkerakerdene zaf problemin bîya û nê çîyî vatî: “Îmrali de çarçewayêk ser o mutabakat ameyo. La çarçewaya dde ke rayedaran bi fekî eşkera kerd ame vînayene ke tay hetî ameyî deformekerdene û rastîya ci ra ameyî dûrvistiş.” Goreyê çimeyan; Heyetê DEM Partî nê helwêst û nêzdîbîyayîşî red kerd û waşt ke bi muzakereyî verkarêk goreyê mutabakatê Îmralîyî bêro amadekerdiş.
Rewş têmîyanêk a
Çimeyan îfade kerd ke goreyê mutabakatî hema zî pawenê ke heyetêko eleqedar Heyetê DEM Partî reyde bêro têhet û verkaran muzakere bikerê û verkarê qanûnê çarçewa yo peyên binusê. Goreyê çimeyan, dima ke şerh û nêrazîbîyayîşê xo heyetê eleqedar rê eşkera kerdî, ê wextî ra heta nêka hema zî cewabêk negirewto û çimeyan wina vat: “Proses demêko krîtîk de yo. Averşîyayîşê mîyanê sîyasetê zereyî û teberî de yenê zanayene. No proses çend derg bo, tehluke zî hende pîl beno û îhtîmalê enfektebîyayîşî vejeno orte.”
‘Kerdişêko yewhetî nêyeno qebulkerdiş’
Çimeyan eşkera kerd ke teslîmnêkerdişê verkarî ra zaf bi fikar û nêrazî yê û wina vat: “Nêdayîşê verkarî, vurîyayîşî ke goreyê mutabakatê Îmralîyî nîyê benê sebebê fikaran. Eke îqtîdaro ke fikirîyeno bi helwêst û kerdişêko yewhetî nê verkarî bierşawo Meclîs no zaf bitehluke yo û do zerarêko pîl bido prosesî. Pawitiş no yo ke kes nêkewo mîyanê hesabêko wina şaş. Prosesê winasînî bi mutabakat û aqilo hempar yenê rayraberdiş. Nêzdîbîyayîşê yewhetî do vernîya tehlukeyanê bêtelafî akerê. No hesasîyet muxataban reyde zî ameyo parekerdiş.”
‘Hetê kurdan lazimtîyanê mutabakatî bînêro ano ca la…’
Çimeyan vat ke Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalan mutabakato ke ser de ameyo pêkerdiş sey berêkê çareserîya meseleyê kurdî û demokratîkbîyayîşê Tirkîya vîneno û nê semedî ra hetê kurdan zaf hesas nêzdî beno. Goreyê çimeyan encamê nê hesasîyetan lazimtîyanê prosesî bîyarê ca la no hesasîyet nêyeno a mana ke kerdişê yewhetî bêrê qebulkerdiş. Çimeyan waşt ke îqtîdar û rayedarê dewlete zî goreyê nê hesasîyetan tênigêrê û lazimtîyanê mutabakatî bîyarê ca.
‘Serê çapemenî de şerêko psîkolojîk yeno kerdiş’
Çimeyan bale ant serê xeber û weşangerîya çapemenîya îqtîdarî û nê erjnayîşî kerdî: “Serê çapemenî de zî şerêko psîkolojîk yeno kerdiş. Bi taybetî derheqê verkarê qanûnê çarçewa de her roje çîyêk yeno serwîskerdiş. Nê xeberî bi serê xo vejenê orte, bi hawayêko zanaye û plankerde seba awankerdişê rojevêko cîya yenê serwîskerdene. Çi heyf ke çîyê ke wazenê teberê mutabakatî de qanûn de bêrê caardiş, bi rayîrê çapemenî zî kenê rojev. Ganî nê rêbazê erzan bêrê teriknayîş.” Çimeyan tewr peynî dîyar kerd ke seba çareserkerdişê meseeyê kurdî, aştîya Tirkîya û Rojhelato Mîyanên prosesêko muhîm yeno rayraberdiş û waşt ke wa no proses qurbanê hesabê erzan nêbo.
