Nêzdîyê ameyîşê 21ê Sibate Roja Ziwanê Dayike ya Dinya de, sarê Dêrsim ra vîndbîyayîş û wayîrvejîyayîşê ziwanî ser o qisey kerd. Şarê Dêrsimî dîyar kerd ke wayîrvejîyayîşê ziwanî rind û delal o û wina vat: “Zon desteberema de şî ûnca ke zon rê wayîr vejîyayîme.”
Goreyê raporê UNESCO’yî (2009) Tirkîya de xeylê ziwanî ver bi vîndîbîyayîşî yê. Ziwanê kirmanckî, zereyê nê vîndîbîyayîşî der o. Tarîxê Dêrsim de, 1938 û 1994î de barkerdiş, welatê xo ra dûr mendiş, îtîqat û zonê xo de xeylê vîndbîyayîşî est bî. Asîmîlasyonê dewlete nêqedîya. Zone kirmanckî, mekteb de, cayê xo nêgirewt. Ziwan, eke wina şêro, tena kilamanê hunermendan de maneno. Qomê Dêrsim, ajansê ma rê wayîrvejîyayîşê ziwanê dayîke ser o qisey kerd.
‘Merdim ke kulturê xo nêzano bîyo vînd şîyo’
Şahîn Guneş ke her cayê welate xo de bi ziwanê xo qisey keno vano û wina vano: “Qomê ma serê koyî de zonê xo qisey bikerê, dewa xo de qisey bikerê, çeyê xo de, tever de qisey bikerê. Nesîlo ke ma ra dima bîyo, kirmanckî qisey kerdêne nêwazenê. Dewe ke bîye tal, ûza de her çî biriya. Perûne bar kerd şî, zon bêkes mend. Zerê Dêrsim de, Suke de kes kirmanckî qisey nêkeno. Merdim ke kulturê xo nêzaneno, bîyene xo darîno sono. Domanê qiçkekî de zonê xo qisey bikere.”
‘Zonê xo qisey bikerîme ke vindî mekerîme’
Fîraz Akyol dîyar keno ke înan verên de zonê xo rê zaf wayîr nêvejîyayêne û wina vano: “Zonê xo qisey bikerîme. Hîn ke ne bî, zon beno vînd. Domananê xo de qisey bikerîme. Ma verên de, doman de zonê xo qisey nêkerd. Vame tirkî tirkî, nika herey mendîme. Vame ke, zone xo de qisey bikerê.”
‘Tirkî kûte zere çeyîne ma çeyê ma rijna’
Velî Yildiz zî wina ziwan ser o wina vano: “Ju merdim ke, herdê dewrêş de, herde pîye û kalike xo de zone xo vîndî mekerê. Welate xo ra biriya şî, zon û îtîqate xo keno vînd. Zone ma zone Xizir yo. Zone maye ma, site maye ma ya. Ma kî zone xo kerd vîndî, kamîlîya xo kî keme vîndî. Zere çeye de, domananê xo de, cîran de, kokim de zonê xo de qisey bikerîme. Vengê heq dame, zonê xo de, mînetê keme zona xo rê, jûye ke şî heqîya xo, zonê xo reyde rûsnenîme. Tirkî kûte zere çeyeyanê ma, çeyê ma rijna. Her vas, sere koke xo rewîno, her teyr, zonê xo de waneno. Ma kî zonê xo qisey nekerd jîyar dîyar ma rê heredînê. Lozinge Pîye Kalike ma de adirê ma mesayîyo. Sima kî Xizir kenê bêrê welatê xo, zonê xo rê wayîr vejîyê.”
