• Kurmancî
  • Kirmanckî
  • |
  • Derheqê Ma De
  • |
[email protected]
Ajansa Welat
21 MIJDAR 2026
No Result
View All Result
  • ROJANE
  • CINÎ
  • EKONOMÎ
  • POLÎTÎKA
  • EKOLOJÎ
  • KOMEL
  • WEŞÎYE
  • DINYA
  • FORUM
  • HUQÛQ
  • KULTUR
  • SPOR
  • Heme Xeberî
  • ROJANE
  • CINÎ
  • EKONOMÎ
  • POLÎTÎKA
  • EKOLOJÎ
  • KOMEL
  • WEŞÎYE
  • DINYA
  • FORUM
  • HUQÛQ
  • KULTUR
  • SPOR
  • Heme Xeberî
No Result
View All Result
Ajansa Welat
No Result
View All Result

Seveknayîşê kulturê Cemî, seveknayîşê ziwan û nasnameyê ma yo

Lêl Amed

7 KANÛN 2025 - 09:00
Kategorî: KIRMANCKÎ - FORUM, KIRMANCKÎ - KOMEL, KIRMANCKÎ - KULTUR, KIRMANCKÎ - MANŞET
A A
Elewîyîye ke ma ci rê vanê “Rêya Heqî”, tenya yew bawerî nîya; a eynî wext de yew felsefeyê cuye, yew nîzamê komelî û yew kulturê gird a. Na raye de ca û cagehê “Cem”î zaf girîng o. Cem, hem dibistan o, hem dadgeh o, hem zî cayê îbadetî yo. Kirmancîye de û Rêya Heqî de Cem, merdiman ano pêser, zerrîyan keno yew û aştîye ronano.

Çekûya “Cem”î erebkî ra yena û manayê xo “pêserameyîş, kom bîyene” yo. La elewîyîye de manayê ci zaf xurt a. Cem, cematê “Qirxleran” (Çewresan) ra mendo. Goreyê bawerîye, demê “Bezma Elestî” de, bi serkêşîya Şahê Merdan Elîyî, çewres merdimî ameyê pêser û Cem girewto. A roje ra heta ewro, nê îbadetî rê vanê: “Cemê Çewresan”.

Cem bê “rizayîye” nêbeno. Verê ke Cem dest pêbikero, gani herkes yewbînan ra razî bo. Pîr yan zî Dede, cematî ra perseno: “Heq hûmet şima ra razî bo, şima yewbînan ra razî yê? Şima heqê yewbînan helal kenê?” Eke mîyanê cematî de yew kes cîranê xo ra, birayê xo ra yan zî yewna kesî ra razî nêbo, Cem nêgerîyeno. Ganî o problem uca de, “Meydanê Darî” de bêro çareser kerdene. Na xusûsîyet, Cemî keno yew dadgehê şarî. Merdim ke zerreyê xo pak nêkero, nêşeno tewrê îbadetî bo.

Des û Di Xizmetî

Kulturê Cemî de “Des û Di Xizmetî” est ê. Nê xizmetî, temsîlî yê:

Mursşîd / Pîr: Cemî îdare keno, serkêşê cematî yo. Temsîlkarê Hz. Muhammed û Hz. Elîyî yo.

Rayber: Hetkarê Pîrî yo, cematî rê rayberîye keno.

Çiraxcî / Delîlcî: Çiraye (delîl) rona keno. Na çira, nurê Heqî û roşnîya îlmî temsîl kena.

Zakir / Aşiq: Tembur cerneno û nefesan vano. Tembur, Cem de “Qurana Têlîne” ya. Vengê temburî, ruhê merdiman pak keno.

Supurgecî / Ferraş: Meydanê Cemî pak keno. Sembolîk o; hem erdî pak keno, hem zî zerrîya merdiman ra kîn û nefretî erzeno teber.

Sakî / Sakacî: Awe yan zî şerbet dano cematî. Temsîlê awa Kewsere û şehîdanê Kerbela keno.

Peyk / Dawetker: Cematî xeberdar keno ke Cem est o.

Nîgehban / Paswan: Asayîşê Cemî ra mesul o.

Gozcî: Çimê xo cematî ser o yo, nîzamî kontrol keno.

Iznikçî / Meydancî: Postanê Pîran ra mesul o.

Qurbancî / Lokmacî: Lokma û qurbanan amade keno û pay keno.

Semahcî / Pervane: Eşqê Heqî reyde çerx benê.

Semah û lokma

Semah, beşê tewr muhîm ê Cemî ra yew o. Semah kay nîyo, reqs nîyo; yew îbadet o. Canî (merdimî), bi vengê temburî û nefesanê Zakirî, eşqê Heqî reyde kewnê vecde û çerx benê. Semah, gêrayîşê kaînatî û gêrayîşê gêrenikan (gezegenler) temsîl keno. Merdim semah de destê xo yê raştî keno a, destê çepî keno ver bi zerrîya xo. No vano ke: “Ez Heqî ra gêna, dana şarî. Ma de “mi” çin o, “ma” est o.”

Peyniya Cemî de “lokma” û “nîyaz” yenê vilakerdene. Herkes lokmayê xo ano, uca de beno yew û tîya de yenê borîyene. Na manaya pîl a ke vanê: “Aşê ma yew bo, karê ma rast bo”. Lokma, sembolê yewbîyayîş û parekerdişî  yo.

Elewîyîye de Cem, dibistanê cuye yo. Merdim uca de beno “Însan-î Kamîl”. Kulturê Cemî, ziwanê ma, edebîyatê ma û nasnameyê ma heta ewro ardo. Ma Kirmancan (Zazayan) mîyan de Cem, eynî wext de cayê ciwîyayîşê ziwanê Kirmanckî yo. Dua û gulbangê ma bi ziwanê ma yê. Coka, seveknayîşê kulturê Cemî, seveknayîşê ziwan û nasnameyê ma yo. Rêya Heqî, raye, edep û erkan a; Cem zî merkezê na raye yo.

Tags: çemElewîyîyekirmanckîLêl AmedsemahZazaki
ShareTweetSendShareShare

Nûçeyên Din

Hûmara teşrîna peyêne ya Bajarî vejîyaye: Xeyalê Amedsporî bi xêzan gandar beno

Hûmara teşrîna peyêne ya Bajarî vejîyaye: Xeyalê Amedsporî bi xêzan gandar beno

5 MIJDAR 2026
Nuştox Bedrîye Topaçe: Şertê ma çi benê wa bibê, ganî ma wayîrê ziwanê xo vejîyê

Nuştox Bedrîye Topaçe: Şertê ma çi benê wa bibê, ganî ma wayîrê ziwanê xo vejîyê

5 COTMEH 2026
DEM Partî, DBP û şaredarîyanê Amedî de zazakî

DEM Partî, DBP û şaredarîyanê Amedî de zazakî

29 ÎLON 2026
Remzî Azîzoglu: Wa ziwanê Kurdî bibo ziwano fermî

Remzî Azîzoglu: Wa ziwanê Kurdî bibo ziwano fermî

6 ÎLON 2026
Grûba Xebate ya Vateyî kombîyayîşê xo yê 42. Amed de dest kerd ci

Grûba Xebate ya Vateyî kombîyayîşê xo yê 42. Amed de dest kerd ci

3 ÎLON 2026
Kursanê zafziwanan de qeydanê demserra newîye dest pêkerd

Kursanê zafziwanan de qeydanê demserra newîye dest pêkerd

1 ÎLON 2026

↗️ XEBERÊ KE ZAF AMEYÊ WENDIŞ

TOHAV’î avûkatê Kurdî yê ke ameyê qetilkerdiş vîr ardî

TOHAV’î avûkatê Kurdî yê ke ameyê qetilkerdiş vîr ardî

21 MIJDAR 2026
Aqûbeta cinîyanê ke ameyê kiştiş û vîndîkerdiş ame persayîş

Aqûbeta cinîyanê ke ameyê kiştiş û vîndîkerdiş ame persayîş

21 MIJDAR 2026
‘Ma do bi awankerdişê komîneyan nê prosesî de biresê serkewtiş’

‘Ma do bi awankerdişê komîneyan nê prosesî de biresê serkewtiş’

21 MIJDAR 2026
Hesekê de ciwanêk bi gulleyanê eskeranê Tirkan ame kiştiş

Çalakîya KHK’yî: ‘Polîtîkaya îxracî hêrişêko vera keda cinîyan a’

21 MIJDAR 2026
Girewteya neweşe Newroz Bozkurte vaznaya ra neweşxane!

Muracatê peydeştişê înfazî yê seba Newroz Bozkurte bê cewab mend

21 MIJDAR 2026

ARŞÎV

  • MIJDAR 2026 (294)
  • COTMEH 2026 (357)
  • ÎLON 2026 (274)
  • TEBAX 2026 (308)
  • TÎRMEH 2026 (406)
  • HEZÎRAN 2026 (336)
  • GULAN 2026 (327)
  • NÎSAN 2026 (349)
  • ADAR 2026 (422)
  • SIBAT 2026 (387)
  • ÇILE 2026 (540)
  • KANÛN 2025 (254)
  • MIJDAR 2025 (226)
  • COTMEH 2025 (209)
  • ÎLON 2025 (232)
  • TEBAX 2025 (210)
  • TÎRMEH 2025 (299)
  • HEZÎRAN 2025 (257)
  • GULAN 2025 (334)
  • NÎSAN 2025 (265)
  • ADAR 2025 (317)
  • SIBAT 2025 (317)
  • ÇILE 2025 (298)
  • KANÛN 2024 (293)

Ajansa Welat, bi xeberanê xusûsîyan, dosya, cigêrayîş, dîmen û vengan komelî agahdar û roşnî kena.

Bi şîarê agahîyanê raşt û objektîfan weşanî esas gêna, serê şopa heqîqetî de agahîyan vila kena.

Ajansa Welat bi xeber û tedeyanê xo bena veng û rengê welatî.

Xwediyê Îmtîyazê: Fahrettin Kılıç

Berpirsiyarê Karên Nivîsan: Mahmut Altıntaş

Navnîşan: Fırat Mahallesi, 553. Sokak, Tanlar Şehri Teras Evleri, B Blok,
Kat: 5 - No: 40, Kayapınar, Diyarbakır

Telefon: +90 (532) 519 37 73

E-mail: [email protected]
Malper: www.ajansawelat1.com
Twitter Youtube Instagram Whatsapp
  • Serrûpel
  • Têkilî
  • Derbarê Me De

© 2024 Ajansa Welat ● Yekemîn Ajansa xwerû Kurdî ● Hemû maf parastî ne

No Result
View All Result
  • HEME XEBERÎ
  • ROJANE
  • CINÎ
  • EKONOMÎ
  • POLÎTÎKA
  • EKOLOJÎ
  • KOMEL
  • WEŞÎYE
  • DINYA
  • FORUM
  • HUQÛQ
  • KULTUR
  • SPOR
  • KURMANCÎ

© 2024 Ajansa Welat ● Yekemîn Ajansa xwerû Kurdî ● Hemû maf parastî ne