Tarîxê muzîkê kirmanckî (zazakî) de tayê nameyî estê ke qet vîrî ra nêşonê. Nê nameyan ra yew zî beşik û gûman Rençber Azîz o. Rençber Azîzo ke nê tenya bi veng û tembûrê xo, bi ruh û nêzdîbîyayîşê xo zî bîyo vengê şarê xo. Ey hem derdê eşqî û hesretê kesayeyî, hem zî îsyan û qîrayîşê komelkî bi heman hêzî ard ziwan.
Rençber Azîz, serra 1955 de dewa Wusfanî ya Çewlîgî de ame dinya. Hîna 3 serra bi, nêweşîya bêdermanî û bêdoktorî ser o, çi heyf ke çimê xo vîndî kerdî. Pîyê ey zî seba ke lajê ey bibo hafizêko xurt, ey ruşneno kursê Quranî. Rençber Azîz uca de ciwananê şorişgeran şinasneno û înan reyde têkilî roneno. Bi ciwananê şorişgerî destpê pirodayîşê tembûrî keno.
Cuyaya Rençber Azîzî de tewr travmayo gird, Erdlerzê Çewlîgî serra 1971î vîndîkerdişê maya xo yo. No travmayêko gird ey de virazeno. Cuya ey mîyanê feqîrîye û zehmetîyan de vîyarte. Sey heme keyeyanê feqîran, o zî semedê debara xo mecbûr mend ke koçê şaristanê Stenbolî kerd.
Stenbol de Cemîyetê Korê Heşt Noqteyî (Alti Nokta Korler Dernegi) ra beno endam. Bi sayeya nê cemîyetî propogandayî şorişgerîye keno. Na rewşa koçberîye û xerîbîye, hesretê welatî, bîyî temayê tewr pîlî yê hunerê ey.
Deyîra ey a tewr zaf yeno zaneyene;
“Welatê me Kurdistan e
Cî meskenê me Kurdan e
Welat me ra ruh û can e
Kurd hemu bira ne”
Rençber Azîz seba rixnekerdişê Generalê Faşîstî Kenan Evrenî rê zî deyîra Vay Vay Nînna nuşt. Vatiş deyîre wina yê:
“Evren şima bîyo her ma
Umo kot mîyon keber ma
Pat penî alînçer ma
Miletê ma sey ver nîya
Rençber gay xo bid tifing biger
Xelase faşîst çînya”
Ozanê şarî, serra 1988 de şaristanê Hannoverî yê Almanyaye de, banêko berzî ra kewt erd û cuya xo vîndî kerd. Cuya ey her çiqas ke kilm bî zî, tesîrê ke ey peyê xo de verada, heta ewro zî ganî yo.
Tembûrêko Îsyankar, vengêko bi keder
Hunermendîya Rençber Azîzî de di damarê pîlî est ê ke mîyan de rêz bîyê; eşq û xoverodayîş ê. Rençber, sey nameyê xo, hetê rençberan, feqîran û bindestan de ca girewt. Ey bi lawik û deyîranê xo nêheqîya sîstemê axayîye, zilm û zordarîya dewlete û bêedaletîya komelkî eşkera kerd. Bi vengê xo yo berz û qewînî va ke “ez îta de ya û ez derdanê şarê xo ana ziwan.”
Ozanê eşq, hesret û xerîbîye
Hetê bînî ra Rençber Azîz ozanêko hîsger bi. Deyîranê ey ê eşqî de tena kêfweşîye çin a; zafêr derdê cîyabîyayenî, hesretê dûrî, bêçarebîyayîş û kula zerrî est a. Bi deyîra “Aylo Dilo” bîyo vengê qelbanê şikîyeyan û şarê xo yê xerîbîye. Veng û tembûrê ey, semedê bi hezaran merdimanê ke welatê xo ra dûrî kewtîbî, bîbî teselî.
Mîrasêko ke nîno vîndîkerdene
Rençber Azîz nê tena hunermendêk bi, eynî wext de mîyanê hunerê xo de serê meseleyanê kronîkan yê şarê kurdan û şaranê bînan de zî vinertêne. Ey deyîranê xo de ruhê xoverodayoxî û hîsê eşqî, pê mîyan de ardî têlewe ke kes nêeşkeno înan yewbînan ra cîya bikero.
Seke ewro zî vengê ey o xam û bêtesîr, kuçeyanê Amed, Dêrsîm, Afrîn û şaristanê Kurdistanî ra bigêre heta metropolanê Tirkîya û Ewropa, goşanê ma de jeneno. Nê des serranê peyênan de kamcî hunermend beno bibo eke muzîkê kirmanckî ser xebetyeno verê veran sey çimeyê kirmançkî verê xo dano hozananê sey Silê Qijî, Rençber Ezîzî û sewbi. Rençber Azîz sey mîrasêko kulturî yo pîl, mîyanê qelbê şarê xo de ciwîyeno û deyîranê ey do nesîl ra nesîl bivajîyê.
