• Kurmancî
  • Kirmanckî
  • |
  • Derbarê Me De
  • |
[email protected]
Ajansa Welat
21 MIJDAR 2026
Encamek nîn e
View All Result
  • ROJANE
    TOHAV parêzerên Kurd ên hatine qetilkirin bi bîr anî

    TOHAV parêzerên Kurd ên hatine qetilkirin bi bîr anî

    Zarokan ji bo Ocalan wêne xêz kirin

    Zarokan ji bo Ocalan wêne xêz kirin

    YNK û PDKê li Hewlêrê hevdîtin pêk anîn

    YNK û PDKê li Hewlêrê hevdîtin pêk anîn

    Tulay Hatîmogullari: Ji bo pêvajoyê piştgiriya herî xurt berdana girtiyên nexweş e

    Tulay Hatîmogullari: Ji bo pêvajoyê piştgiriya herî xurt berdana girtiyên nexweş e

    Aqûbeta jinên ku hatine qetilkirin û windakirin pirsîn

    Aqûbeta jinên ku hatine qetilkirin û windakirin pirsîn

    ‘Bi avakirina komînan em ê di vê pêvajoyê de bigihijin serkeftinê’

    ‘Bi avakirina komînan em ê di vê pêvajoyê de bigihijin serkeftinê’

  • JIN
  • ÇAND Û HUNER
  • POLÎTÎKA
  • EKOLOJÎ
  • CIVAK
  • TENDURISTÎ
  • DARAZ
  • KED Û ABORÎ
  • CÎHAN
  • ANALÎZ-DOSYE
  • SPOR
  • HEMÛ NÛÇE
  • ROJANE
    TOHAV parêzerên Kurd ên hatine qetilkirin bi bîr anî

    TOHAV parêzerên Kurd ên hatine qetilkirin bi bîr anî

    Zarokan ji bo Ocalan wêne xêz kirin

    Zarokan ji bo Ocalan wêne xêz kirin

    YNK û PDKê li Hewlêrê hevdîtin pêk anîn

    YNK û PDKê li Hewlêrê hevdîtin pêk anîn

    Tulay Hatîmogullari: Ji bo pêvajoyê piştgiriya herî xurt berdana girtiyên nexweş e

    Tulay Hatîmogullari: Ji bo pêvajoyê piştgiriya herî xurt berdana girtiyên nexweş e

    Aqûbeta jinên ku hatine qetilkirin û windakirin pirsîn

    Aqûbeta jinên ku hatine qetilkirin û windakirin pirsîn

    ‘Bi avakirina komînan em ê di vê pêvajoyê de bigihijin serkeftinê’

    ‘Bi avakirina komînan em ê di vê pêvajoyê de bigihijin serkeftinê’

  • JIN
  • ÇAND Û HUNER
  • POLÎTÎKA
  • EKOLOJÎ
  • CIVAK
  • TENDURISTÎ
  • DARAZ
  • KED Û ABORÎ
  • CÎHAN
  • ANALÎZ-DOSYE
  • SPOR
  • HEMÛ NÛÇE
Encamek nîn e
View All Result
Ajansa Welat
Encamek nîn e
View All Result

88 sal borî lê…

Navenda Nûçeyan /AW

4 GULAN 2025 - 16:27
Kategorî: MANŞET, ROJANE
A A
88 sal berê îro elewiyên Dêrsimê bi biryarek fermî ya li meclisê rastî komkujiyê hatin û bi hezaran elewî hatin kuştin. 88 sal borîn lê hîna hesab nehatiye pirsîn. 
Di çarçoveya qanûna Dêrsimê ya hejmar 2884 a di 25ê Kanûna 1935an de, di 4ê Gulana 1937an de bi biryara Desteya Wezîran li dijî Dêrsimê dest bi operasyona leşkerî kirin. Di komkujiyê de bi hezaran elewiyên Dêrsimî hatin kuştin.

Komkujiya Dêrsimê di dîroka nêz a Kurdistanê de yek ji wan komkujiyan ku bi dehhezaran kurd hatin qetilkirin, sirgûnkirin û asîmîlekirin. Tevî ku bi dehan sal di ser komkujiyê re desrbas bûne jî, bandora komkujiyê îro jî berdewam dike. Li gorî daxuyaniyên fermî 16 hezar, lê li gorî gelê Dêrsimê yên bûne şahidên komkujiyê, herî kêm 70 hezar Kurdên dêrsimî hatine kuştin. Gelek belge hene ku şahidiya vê qetlîamê dikin. Bi dehhezaran jin, zarok, kal û pîr bi gazên kîmyewî, bombebaranan û bi gelek awayên cur bi cur ên hovane li gund, şikeft, çeman hatin qetilkirin.

Rayedarên hikûmeta wê demê elewiyên Dêrsimê wekî keleha dawî ya Kurdan a berxwedêr dît û li diji wan ferman derxist. Hikûmeta wê demê ji bo elewiyan asîmîle bike bi hezaran keç û xortên Dêrsimî di çerxa xedar a asîmîlasyonê re derbas kirin.

Di çarçoveya qanûna Dêrsimê ya hejmar 2884 a di 25ê Kanûna 1935an de, di 4ê Gulana 1937an de bi biryara Desteya Wezîran li dijî Dêrsimê operasyona leşkerî hatibû destpêkirin. Di van operasyonan de bi deh hezaran Kurdên Elewî hatin qetilkirin. Operasyonên leşkerî heta sala 1938an berdewam kiribû û bi komkujî û sirgûnan di astek mezin de erdnîgariya Dêrsimê hatibû bêmirovkirin. Tiştên ku li gelê Dêrsimê hatin kirin, wek binavkirina ‘komkujî’ didome. Parêzvanên mafên mirovan di navbera 1937-1938yan de ji bo tiştên ku hatî jiyîn wek komkujî were naskirin, têkoşiyan. Daxwazên Dêrsimiyan û parêzvanên mafên mirovan wiha ne:

* Navê Dêrsimê lê were vegerandin,

* Rûmeta Seyîd Riza û hevalên wî ku di komkujiya Dêrsimê de hatin darvekirin, were vegerandin, cihê gorên wan were aşkerekirin, gorên din ên komî li gorî qaydeyan werin vekirin,

*Divê aqûbeta wan zarokên keç ku di encama operasyonên leşkerî yên hatin kirin de û nehatin qetilkirin û sax girtin, aşkere bikin û bidin malbatên wan.

*Dest ji polîtîkayên bêmirovkirina Dêrsimê bên berdan, barajên HES ku çêkirina wan didome û yên din werin îptalkirin û dawî li taxrîbata çandî û xwezayî bînin,

*Divê navendên xwezayî û baweriyên çandî ya li Dêrsimê werin hilanin, dewrên nûnerên gelê xwecihî yên Dêrsimê (wek şaredariya Dêrsimê) were pêkanîn.”

Lorînên ku ev 88 sal in nesekinin, birînên derbas nebûyî. Êşek ku di dil de maye, komkujiya Dêrsimê, qêrînên ku di guhan de deng vedide, di zimanan de lorîn…Ev 88 sal in gel bi gotin û awazan bîrek avad ike. Maviş Guneşer, di dema qirkirina 38’yemîn ya Dêrsimê de, xwe spartibû Rûbarê Laç, zilma ku Demenan jiyan kiriye û berxwedana wan bi awaza bi navê Hewa Deré Laçi (lorîna rûbarê Laç) carek din bandorê li dilê me dike.

“Zaliman leşker anîn ser me, dinya bûye sacek sor bûyî, gule hatine sîngê me, artêşê wisa karî bikeve rûbarê. Me şer kir, bi heft qatîn me bedêlên wê girt, kî ji me miribe, di rûbarê Laçê de di axiretê de cihê wan bihuşt e.”

KNK: Ev komkujî hatiye belgekirin

Konseya Rêveber a KNKê vê komkujiyê wekî Qirkirinek û jenosîdeke fermî ya bi biryara dewlet û hukûmetê hatiye belgekirin pênase dike. KNK destnîşan dike ku bi biryara fermî ya dewlet û hikûmeta Tirk, êrîşeke mezin a leşkerî bi armanca ji navbirina xelkê Dersimê hate kirin û vê nirxandinê dike: “Dewlet û hukûmeta Tirk bi kîn û nefreteke tolhildanî, ji erd û esmanan êrişî Dêrsimê kir. Bi hezaran Dêrsimî kuştin, hind jî birîndar kirin û bi hezaran jî bi darê zorê dane koçkirin û bi rê ve telifandin. Qirkirineke, jenosîdeke fermî bi biryara dewlet û hukûmetê, bi belge hate kirin. Ev fermana qirkirina hemû xelkê Dêrsimê bû. Ji xeynî komkujî, birîndarî û koçeke malwêranî, navê Dêrsimê jî bi qanûneke taybetî hate guhertin û kirin Tuncelî. Ew biryara komkujiyê, ew ferman, ew polîtîka, ew tertele, îro jî berdewam e. Dilê Kurdan ji ber wê jenosîda mezin bi kul e û ti caran ji bîr nakin û divê ji bîr jî nekin.”

PÎK: Em Komkujiya Dêrsimê ji bîr nakin!

Partiya Îslamiya Kurdistanê (PÎK) bi daxuyaniyekê kesên ku di Komkujiya Dêrsimê de hatine qetilkirin bi bîr anîn û got: ‘’Di vê komkujiyê de bêyî cudahiya jin, zarok, kal û pîran li hemberî gelê Dêrsimê hovîtî û jenosîdek hate kirin.’’

Li dijî komkujiyê meşiyan 

Platforma Ked û Demokrasiyê ya Dêrsimê bi munasebeta 88emîn salvegera Terteleya Dêrsimê li Kolana Hunerê heta Qada Seyît Riza meş lidarxist û kesên hatine qetilkirin bi bîr anî. Komeleyên Elewiyan ên Demokratîk (DAD), Partiya Wekhevî û Demokrasiyê ya Gelan (DEM Partî) yên Dêrsim, Xarpêt û Çewlîgê, Partiya Sosyalîst a Bindestan (ESP) Rêxistina Bajêr a Dêrsimê, gelek sazî û rêxistin û gelek welatî tevlî meşê bûn. Di meşê de posterên Pîr Seyît Riza û pankarteke reş hatin hilgirtin.
Piştî deqeyek rêzgirtinê li Qada Seyît Riza serokê Federasyona Komeleyên Dêrsîmê (DEDEF) Alîriza Bîlîr axivî û diyar kir ku ew di 88’emîn salvegera qirkirinê de kesên jiyana xwe ji dest dane bi bîr tînin. Bîlîr da zanîn ku li Tirkiyeyê gelek qetlîam pêk hatine û wiha got: “Li Dêrsimê bi deh hezaran mirovên me hatin qetilkirin, cih û warên me hatin şewitandin, aqûbeta mirov û keçên ku ji warên xwe hatin derxistin û hatin sirgûnkirin nayê zanîn. Piştî tevkujiya fîzîkî, wekî ku di raporên Dersîmê de jî tê texmînkirin, pêvajoya asîmîlasyona çandî bi awayekî fîîlî ket meriyetê.”
Serokê Komeleya Pîr Sûltan Abdal Cûma Erçe bal kişand ser girîngiya rûbirûbûna bi dîrokê re û wiha got: “Sedema bingehîn a ku em îro demokrasiyê tine dihesibînin û edaletê tine dihesibînin, nikarin bi dîrokê re rû bi rû bimînin. Ji ber vê yekê, komara nû ya ku heta deynên Osmaniyan mîrate kir, bi feraseta zîhniyeta yekperest û tinekirinê ya Osmaniyan hat. Ji ber vê yekê divê em ne tenê bi dîroka komarê re, di heman demê de tevahiya dîroka beriya xwe rû bi rû bimînin.”
Êşa 88 salan hîn zindî ye
Serokê Rêxistina Partiya Kedê (EMEP) ya Dêrsimê Ergîn Tekîn wiha got: “Ev komkujiyek bi armanca tinekirina çand, bawerî û nasnameyekê bû. Û gelê Dêrsimê 88 sal in êşa vê dikişîne. Em her sal li vir daxuyanî, çalakî, bîranîn li dar dixin.”
Serokê Federasyona Komeleyên Elewiyan ên Ewropayê Huseyîn Mat bal kişand ser pêvajoya çareseriya pirsgirêka Kurd û anî ziman ku Elewî herî zêde aştiyê dixwazin.
Hevserokê Komeleyên Elewiyên Demokratîk (DAD) Zeynel Kete jî gorên şehîdên wan , pîr û canên wan ên di vê oxirê de jiyana xwe ji dest dane nayê zanîn. Zeynel Kete xwest cihê gorên wan bên diyar kirin.
Parve BikeTweetWhatsAppParve BikeParve Bike

Nûçeyên Din

CENTCOM: Em pêşveçûnên li Helebê dişopînin û banga xweragiriyê dikin

CENTCOM îdiya Îranê derew in

21 MIJDAR 2026
Navenda Çand û Hunerê ya Ariya hate vekirin

Navenda Çand û Hunerê ya Ariya hate vekirin

21 MIJDAR 2026
Amedspor li sehaya xwe 2 û 0 têk çû 

Amedspor li sehaya xwe 2 û 0 têk çû 

21 MIJDAR 2026
Platforma Yekitiya Neteweyî ya Jinên Kurd encamnameya civîna xwe eşkere kir

Platforma Yekitiya Neteweyî ya Jinên Kurd encamnameya civîna xwe eşkere kir

21 MIJDAR 2026
TOHAV parêzerên Kurd ên hatine qetilkirin bi bîr anî

TOHAV parêzerên Kurd ên hatine qetilkirin bi bîr anî

21 MIJDAR 2026
Zarokan ji bo Ocalan wêne xêz kirin

Zarokan ji bo Ocalan wêne xêz kirin

21 MIJDAR 2026

ÊN ZÊDE HATINE XWENDIN

  • Ezîzê Mûso koça dawî kir

    Ezîzê Mûso koça dawî kir

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Rûken Kilinç: Divê gorên Seîd Riza û hevalên wî bê eşkerekirin

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Ji zaroktiya xwe heta girtîgehê evîna hunerê: Divê Kurd afirîner bin

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Bi îşkenceyê tê girtin û niha nexweş e!

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Keskîn Bayindir: Guhertina cihê birêz Ocalan nabe şert û mercên azad

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Dayika girtiyê nexweş: Kurê min nexweş e û 8 sal in min ew nedîtiye

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Ji Wezareta Çandê bersivek sosret: Medreseya Feqiyê Teyran ne aîdî me ye

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Polîsan bi ser avahiya Weşanxaneya Belkiyê de girt

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • Dayika Aştiyê: Ez hêza têkoşînê ji şehîdên xwe digirim

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet
  • ‘Budçeya tendirustiyê ne li gor pêwîstiyên gel tê amadekirin’

    Parve Bike
    Parve Bike Tweet

Ajansa Welat, bi nûçeyên taybet, dosya, lêkolîn, dîmen û deng civakê agahdar û ronî dike.

Bi şîara agahiyên rast û objektif weşanê esas digire, li ser şopa heqîqetê agahiyan belav dike.

Ajansa Welat bi nûçe û naverokên xwe dibe deng û rengê welat.

Xwediyê Îmtîyazê: Fahrettin Kılıç

Berpirsiyarê Karên Nivîsan: Mahmut Altıntaş

Navnîşan: Fırat Mahallesi, 553. Sokak, Tanlar Şehri Teras Evleri, B Blok,
Kat: 5 - No: 40, Kayapınar, Diyarbakır

Telefon: +90 (532) 519 37 73

E-mail: [email protected]
Malper: www.ajansawelat1.com
Twitter Youtube Instagram Whatsapp
  • Serrûpel
  • Têkilî
  • Derbarê Me De

© 2024 Ajansa Welat ● Yekemîn Ajansa xwerû Kurdî ● Hemû maf parastî ne

Encamek nîn e
View All Result
  • HEMÛ NÛÇE
  • ROJANE
  • JIN
  • ÇAND Û HUNER
  • POLÎTÎKA
  • EKOLOJÎ
  • CIVAK
  • TENDURISTÎ
  • DARAZ
  • KED Û ABORÎ
  • CÎHAN
  • ANALÎZ-DOSYE
  • SPOR
  • KIRMANCKÎ

© 2024 Ajansa Welat ● Yekemîn Ajansa xwerû Kurdî ● Hemû maf parastî ne