Sekreterya Îmrali ra Omer Hayrî Konarî derheqê Prosesê Aştî û Komelê Demokratîkî de Kovara Ozgur Halk de nuşteyêk nuşt û vat: “Komel çiqas xo rêxistin û awan bikero, waştişê ey hende netîce geno. Şima çiqas xo rêxistin bikerê û awan bikerê, hêz û manaya şima zî hende ya.”
Omer Hayrî Konarî nuşteyê xo de bale ante hêzê komelî yê awankerdişê demokrasî û afirnayîşê firsendanê sîyasetê demokratîkî ser o. Nuşteyê Omer Hayrî Konarî wina yo:
“Cuya sîyasîye bi heme averşîyayîşanê xo dewam kena. Prosesê winasî yê têmîyanekî eke xo nêsparnê afirnayoxîye û zanayîşê sîyasî, nêeşkenê biserûberî aver şêrê. Herêmêk ke hende mîyanê krîz û îxtîlafan de ya û her deqe de şer û pêkewtiş eşkeno vejîyo ganî hesasîyet û hemsengîyê herême bêrê verê çiman.
Prosesî ser o munaqeşeyî dewam kenê; her kes goreyê xo tira mana vejeno û şîrove keno. Seba ke hetî eşkera nîyê û nêyenê pêşbînîkerdene, normal o ke hende munaqeşeyî yenê kerdene. Neteweperestê rastgirî yê Tirkîya cîya şîrove kenê, rastgirê dînî cîya şîrove kenê. No hal bi şeklê prosesî ra girêdaye yo. Averşîyayîşê ke sey ‘proses’ yenê namekerdene, çareserîya prosesî ra zêdeyêr tarz û firsendanê averberdişê çareserîye esas genê. Herundeya metodê pêkewtişê çekdarî de cehd kenê ke sîyasetê demokratîk û huqûqî esas bigîrê.
‘Naskerdişê estbîyayîşî, qebulkerdişê azadîye ra dûr o’
Nika vindarnayîşê şerî esto la no hal tena çinbîyayîşê pêkewtişî xo mîyan de gêno. Warê komelkî û sîyasî de zî têkoşînêko hîna xurt dewam keno. Ganî no proses sey prosesêk bêro fehmkerdene ke metodê ey vurîyayo la xurt bîyo. Beno ke hetê îqtîdarî her qayde kayan kay bikero, hesaban bikero. Ganî dîyayîş û şîrovekerdişê prosesî goreyê nê gaman bêro kerdene. Tîya xalo tewr muhîm no yo ke sîyasetê verênî bi metodanê hîna zirawan yenê domnayene. Naskerdişê estbîyayîşî qebulkerdişê azadîye ra dûr o. Coka herundeya vatiş û kerdişanê îqtîdarî de ganî hîna zaf hêzanê demokratîkan ra bêro ewnîyayene: înan çi û çiqas awan kerdo, şertan ra çiqas feyde girewto. No hîna raşt o.
Demokrasî, azadî û garantîya huqûqî ne garantîyê ke hêzê hegemonî komelan rê bidê yan zî bibexşnê. Netîceyê xorêxistinkerdiş û xoawankerdişê komelan de îqtîdar bi mecburî qade akeno û selahîyetanê xo pare keno.
‘Demokrasî Osmanîyan de çira aver nêşî?’
Babetêk esto ke her tim yeno munaqeşekerdene: Gelo demokrasî Osmanîyan de çira aver nêşî? Dewamê ey de, dewlete prosesê komare de çira seba demokrasî hesas nêbî? Persê heqdarî yê la no babet raştîya dewlete ra zêdeyêr bi bêhêzbîyayîşê sîyasî yê komelan ra girêdaye yo. Komel tena bi waştiş ra sînordar mendo. Coka demokrasî nêyena waştene, yena awankerdene.
Komel çiqas xo rêxistin û awan kerdo, waştişî do hende cewab bivînê. Şima çiqas xo rêxistin bikerê, bivurnê û awan bikerê, hêzê şima yê erj û manayî zî hende yo. No hende ke seba kesan raşt o, seba komel û şaran zî raşt o. Wexto ke babet no bo, muhîmîya ey ya cuyî eşkera ya.
‘Tarzê rehetperest yê burokrasî’
Averberdişê sîyasetan bi şîdetê çekî rê sînorî est ê. Wexto ke zaf yeno averberdene, tehluke est a ke agêro wayîrê xo ser û zerar bido ey. Metodo ke yeno waştene, averberdişê sîyasetî bi metod û hacetanê demokratîkan o. Tîya bê afirnayoxî, berardiş û awankarîye nêbeno. Raştîya ke komelê ma tim ci ra remayo, na ya. Taybetî sîyaset deqe bi deqe tatbîqkerdiş, berhemdayîş, afirnayoxî û awankarî ferz keno. Nê babetî de tarzê burokratîk, dewlemendperest û rehetperest bes asteng keno. Eke fehm ferdî bo û şêwe demokratîk û komunal mebo, beno sebebê vîndîkerdişê firsendan û feyde nêgirewtişê imkanan. Nê problemê ke ganî rind bêrê fehmkerdene yê.
Hepisxaneyê Îmrali”
