No nuşte cewabê nê persî gêreno: Partî û şaredarîyê Amedî keyepel û hesabanê xo yê medyaya sosyale de zazakî çiqas xebitnenê û bi kamcîn rêze de nusenê?
Amed de 18 şaredarîyî est ê: Şaredarîya Amedî ya Şaristanê Girdî û 17 şaredarîyê qezayan. Qezayanê merkezî ra teber sey Licê, Hêni, Pîran, Çêrmûg, Pasûr, Gêl, Erxenî û Şankûş de bi hûmarêka zafe zazayî tede ciwîyenê û tede zazakî qisey bena. Coka nê şaredarîyan de cayê zazakî, seba polîtîkaya zafziwanî û hemwelatîya seypêye testêko muhîm o.
Keyepelê fermî yê şaredarîyan, xeberê ke derheqê polîtîkaya ziwanan de weşanîyayî û nimûneyê weşanan ê medyaya sosyale ra ame ewnîyayîş.
Amed de zazakî bi polîtîkaya “şaredarîya zafziwanî” reyde ameye rojeva şaredarîyan. Na polîtîka verê Şaredarîya Sûrî de dest pêkerd.
Şaredarîya Sûrî qerar girewt ke xizmetanê xo bi kurdkî (zazakî û kirdaskî), armenkî û suryankî zî bido. Dadgeha Îdarî ya Berze serra 2007î de no qerar sey sebeb dî û Hemşaredar Abdullah Demîrbaş wezîfe ra girewt û meclîsê şaredarîye fesh kerd. Demîrbaş 2009 de reyna bi %65î ame weçînayîş.
Serranê 2016 û 2019î de şaredarîyanê Amedî de qeyûmî ameyî tayînkerdiş. Nuşteyanê şaredarîye yê peyênan de zî yeno vatiş ke demê qeyûman de tayê merkez û xizmetî ameybî padayîş.
Verê qeyûman Şaredarîya Şaristanê Girdî personelanê xo rê hem kursê kirdaskî hem kursê zazakî dayêne; bîlbord û afîşanê bajarî de zî her di lehçeyî xebitîyayêne. Qeyûman nê kursî betal kerdî.
Weçînayîşanê 31ê adare 2024î de DEM Partî Şaredarîya Şaristanê Girdî bi %64,07 qezenc kerde. 17 qezayan ra 13 DEM Partî, 4 (Çêrmûg, Çûngûş, Gêl, Hezro) zî AK Partî qezenc kerdî.
Na tabloya sîyasî seba zazakî muhîm a. Çunke qezayê zazakîyî yê sey Çêrmûg û Gêlî binê îdareyêk de yê ke polîtîkaya zafziwanîye nêramenê.
Şaredarîya Amedî ya Şaristanê Girdî
Şaredarîya Şaristanê Girdî, Amed de dezgeho tewr gird o ke zazakî xebitneno. Zazakî keyepel, medyaya sosyale û xizmetê telefonî de est a; la cayê aye kirdaskî û tirkî ra kêmîyêr o.
Keyepel
Keyepelê şaredarîye de menuyê ziwanan de çar ziwanî est ê: Kirdaskî, Zazakî, Tirkî û Îzgîlîzkî. La rîpelo sereke bi tirkî yeno akerdiş û xeyrameyîş tena bi kirkaskî yo (“Hûn Bi Xêr Hatin”). Doneyanê teknîkan ê rîpelî de zî ziwanê têkilîye sey tirkî, kurdkî û îngilîzkî ameyê nuştiş; zazakî tede çin a yan zî kêmî ya.
Medyaya sosyale
Bîyografîya hesabê @diyarbakirbld yê X-î de nameyê şaredarîye hem bi kirdaskî hem zî bi zazakî nusîyeno: “Şaredarîya Amedî ya Şaristanê Girdî”. Postê şaredarî zafane rêzêk de yenê weşanayîş: verê tirkî, dima kirdaskî, dima zazakî.
Xeberê zazakî yê şaredarîye keyepelanê teberî de zî vila benê. Nimûne, Ajansa Welat û Zazakî News xeberanê şaredarîye bi zazakî reyna weşaneno.
Xizmet û perwerde
Hamnanê 2026î de Merkezê ALO 153 de xizmetê zazakî dest pêkerd. Xizmet bi 9 personelan yeno dayîş; xizmetê kirdaskî gulana 2025î de dest pêkerdbi. Şaredarî vana ke do erebkî û îngilîzkî zî îlawe bikero.
Şaredarî seba personelanê xo kursê kirdaskî û zazakî yê 3 aşman zî akerdî. Xebata termînolojîye reyde pîya 2016 de Grûba Xebate ya Vateyî reyde seba termînolojîya zazakî ya xizmetan xebatêka hîraye dabî destpêkerdiş.
Şaredarîyê merkezî: Sûr, Baglar, Kayapinar, Yenîşehîr
Çar şaredarîyê merkezî binê îdareyê DEM Partî de yê. Nê şaredarîyan ra tena Şaredarîya Sûrî seba zazakî gamêka şênbere eşta; keyepelanê fermîyan ê çar şaredarîyan de tedeyîyêkê zazakî nêame dîyayîş.
Sûr
Şaredarîya Sûrî verê cû personelanê xo rê kursê kirdaskî dabî. Hamnanê 2026î de reya verêne seba personelan kursê zazakî (kirmanckî) akerd. Hemşaredarî Fatma Gulan Onkol û Adnan Orhan beşdarê dersa verêne bîyî. Her di hemşaredarê Sûrî bi xo zaza yê.
15ê gulane 2026 de, Roja Ziwanê Kurdkî de Hemşaredare Onkole şîîrêka zazakî wende. Medyaya sosyale de ge-ge nuşteyê zazakî bibê zî keyepelê şaredarîye de tena tirkî asena.
Baglar
Serra 2017î de Baglar şaredarîya merkezî ya tekane bîye ke qeyûm tede tayîn nêbîbî. Na serre de afîşê şaredarîye yê “Aşma Remezanî pîroz bo” bi tirkî, kurdkî û zazakî ameybî ronayîş. Afîşî hetê kesanê nênasan ra ameyî hewanayîş.
Na nimûne mojnena ke zazakî verê qeyûman zî nuşteyanê şaredarîye de bîye. Medyaya sosyale de ge-ge nuşteyê zazakî bibê zî keyepelê Baglarî yê nikayinî de nimûneyêkê zazakî nêame dîyayîş. Hemşaredarê Baglarî Sîraç Çelik bi xo zaza yo.
Kayapinar
Menuyê ziwanan ê keyepelê Şaredarîya Kayapinarî de “Türkçe” û “Kurdî” est ê. Ziwanê bînî yê sey îngilîzkî, almankî, erebkî û farskî zî est ê; la zazakî tede çin a. Xeberê şaredarîye bi tirkî û kirdaskî yê. Hemşaredarê Kayapinarî Cengiz Dundar bi xo zaza yo.
Şaredarîye temmuza 2025î de Komxebata Kreşanê Zafziwanan organîze kerd. Komxebate de ame vatiş ke Zarokîstanî gedeyan rê bi lehçeyanê kurdkî perwerde bidê la zafziwanîya Kayapinarî zafane kirdaskî ser o ya.
Yenîşehîr
Keyepel û hesabanê Şaredarîya Yenîşehîrî de zazakî nêame dîyayîş yan zî zaf kêmî postan de pare bîya. Tarîxî de Yenîşehîr seba ziwanî protestoyêka balkêşe kerdbî: seba ke xeberê kurdkî yê şaredarîye bi dewayan ameyêne astengkerdiş, afîşê 8ê Adare bi çînkî amade kerdbî.
Şaredarîyê qezayan ê herêmanê zazakîyan
Qezayê ke zazakî tede ziwanêko sereke yo, şaredarî keyepel û hesabanê xo de zazakî hema-hema qet nêxebitnenê. Zazakî tena aktîvîteyanê kulturî û qiseykerdişanê hemşaredaran de asena.
Erxenî
Şaredarîya Erxenî (DEM Partî) mabênê 7 û 10ê gulane 2026 de Rojê Kitaban ê 2. organîze kerdî. Roja peyêne de panelêkê zazakî est bî; M. Şah Aslan, Denîz Gunduz û Bedrîye Topaç zazakî qisey kerd. Keyepel û hesabanê şaredarîye de weşanêko zazakî nêame dîyayîş.
Hêni
Qezaya Hêni hema-hema heme zaza biba zî keyepel û hesabanê şaredarîye de weşanêko zazakî nêame dîyayîş
Pîran
Bîyografîya hesabê X-î yê Şaredarîya Pîranî de nameyê şaredarîye bi hîrê ziwanan nusîyeno: “Beledîyaya Pîranî”, “Şaredarîya Pîranê” û “Dicle Belediyesi”. Formo verên zazakî yo. No, nimûneyêko balkêş o: zazakî asena la tedeyîyê ci de zazakî nêyena dîyayîş.
Licê
Hesabê X-î yê Şaredarîya Licê nîsana 2024î de ameyo akerdiş. Bîyografî bi tirkî û kirdaskî ya: Zazakî tede çin a.
Pasûr
Keyepel û hesabanê Şaredarîya Pasûrî de nimûneyêkê zazakî nêame dîyayîş.
Çêrmûg û Gêl
Nê di qezayî 2024 ra nat binê îdareyê AK Partî de yê. Keyepelanê nê şaredarîyan de zî nimûneyêka zazakî nêame dîyayîş.
La Çêrmûg û Gêl de zazakî bi giranî ciwîyena. Yanî hewceyî est a, la îdareyê herêmkî cewab nêdano.
Şaredarîyê qezayanê bînan
Qezayanê bînan de şaredarîyê DEM Partî “xizmetê diziwanî” ramenê, la no diziwanîye zafane tirkî û kirdaskî ya. Zazakî tede nêasena.
Farqîn
Şaredarîya Farqînî gulana 2024î de îlan kerd ke anonsê şaredarîye yê qeza bi tirkî û kurdkî yenê kerdiş. Şaredarî vateyê “xizmetê diziwanî” xebitna; hemşaredar Kadrî Esenî zî bi kirdaskî nuşt: “Li Farqînê me dest bi anonsên kurdî kir”. La reyna zazakî nêame dîyayîş.
Bismil, Çinar, Hezro û Şankûş
Keyepel û hesabanê nê çar şaredarîyan de nimûneyêkê zazakî nêame dîyayîş. Bismil û Çinar binê îdareyê DEM Partî de yê; Hezro û Şankûş binê îdareyê AK Partî de yê.
Hesabê DEM Partî û DBP’yî
DEM Partî û DBP polîtîkaya zafziwanîye ya şaredarîyan pawenê, la keyepel û hesabanê xo de zazakî nêxebitnenê. Ziwanê înan ê fermî tirkî û kirdaskî yê.
DEM Partî: Merkezê Pêroyî
Keyepelê demparti.org.tr de menuyê ziwanan de tena Türkçe, Kurdî û English est ê; beşê “Kurdî” bi kirdaskî yo. Nameyê kurdkî yê partî zî tena bi kirdaskî nusîyeno: “Partiya Wekhevî û Demokrasiya Gelan”. Zazakî keyepelî de çin a.
20ê sibate 2024 de, seba Roja Ziwanê Dayîke ya Dinya, kombîyayîşê grûba parlamentoyî ya partî bi zaf ziwanan ame viraştiş. Parlamentera DEM Partî Saliha Aydeniz tede bi kirmanckî (zazakî) qisey kerdo. Ney ra teber derheqê zazakî de malumatêk çin o.
DEM Partî: Rêxistina Wîlayetî ya Amedî
Bîyografîya hesabê @dempartiamed yê X-î bi kirdaskî û tirkî ya: “Hesabê Rêxistina Bajarê Amedê Ya PARTIYA DEM’ê”. Postî bi tirkî û kirdaskî yê. Postêkê zazakî yê nê hesabî nêame dîyayîş.
DBP
Keyepelê dbp.org.tr di ziwanan de yo: Türkçe û Kurmancî. Hesabê X-î yê merkezî, @DBP_GenelMerkez, zafane bi tirkî nuseno û kirdaskî nuseno. Zazakî ge-ge bi tabetî qiseykerdişanê Cîgdem Kiliçgun Uçar de yena nuştene. Seba Rêxistina Amedî ya DBP, hesabêko aktîf û nimûneyêko zazakî nêame dîyayîş.
Na rewşe balkêş a. Goreyê bîyografîya TBMM’yî, Hemsereka Pêroyî ya DBP Çigdem Kiliçgun Uçar zaf baş zazakî zanena. Zaza Saliha Aydenîz zî verê cû hemsereka pêroyî ya DBP’yî bîye. La nê zanayîşî ziwanê fermî yê partî de ca nêgênê.
Nirxnayîş
Rêxistinê partîyan de zazakî, şaredarîyan ra zî hîna kêmî ya. Îdarekarê zazakîqiseykerdoxî est ê, la ziwan nuşteyanê fermîyan de çin o. No nîşan dano ke gamê zazakî yê peyênî, hetê polîtîkaya partîyan ra ney, xebatanê şaredarîye ameyê.
18 şaredarîyan ra tena Şaredarîya Şaristanê Girdî zazakî biserûber weşanena. Şaredarîyanê qezayan de zazakî ya qet çin a, ya zî tena medyaya sosyale û aktîvîteyan de asena. Na tablo qezayanê zazayan de zî eynî ya.
