DERSİM – Çarçewa Festîvalê Kultur û Xozayî Munzurî a 24’an dê Pulur de zîyaret kerdena Çimeyanê Munzurî ra dima, bi diruşmeyê “Ziwan, Kultur, bawerî, Ekolojî, Meseleyê Eslî yê Dersim û Pulurî; Xirabxuyî, Çetebiyayene, Koç û Girêdayîya madeyî” panelêk ame viraştanê.
Em ser, bi şiarê “Seba Hafiza û Ciwîyayişo Azad; Ma xoza, ziwan, kultur û bawerîya xo ra wayîr vejînê” 24. Festîvalê Kultur û Xozayê Munzurî roja diyîne de bi coşêko pîl dewam keno. Bedê programê Merkezê Dêrsimî program, Çimeyanê Munzurî yê ke qezaya Pulurî de yê amêyî zîyaret kerdene. Îtîya de çira amê veşnayiş û loqmeyî ameyî parekerdiş. Dima ra goreyê bawerîya elewîyan semahe ameyê gêrayene û program qedîya. Ey ra dima zî Pulurê de panel ame viraştane. Bi duruşmeyê, “Ziwan, Kultur, bawerî, Ekolojî, Meseleyê Eslî yê Dersim û Pulurî; Xirabxuyî, Çetebiyayene, Koç û Girêdayîya madeyî” panelêk ame viraştanê.
Moderatorîya panele Alî Kandîli kerde. Qiseykerdoxî zî Musnayox Hidir Eren, Nuştox Nesîmî Aday, Hemserekê DAD’i Zeynel Kete, Serekê Pêroyî yê ABF’i Mustafa Aslan, Pawitoxanê Munzurî ra Gulender Batmaz û Serekê Şaredarîya Pulurî yo ke kayyım erzîyabi ser Mustafa Sarigul bi. Mustafa Sarıgul seba ziwanî qeseykerdişêko kilm kerd.
‘Sifte zon beno vîndî, dima zî çiyê bînî benê vîndî’
Cigêrayox û Nuştoğ Hidir Erenî qiseykerdena xo de vat: Devleta Tirke 1921î de bî zorê qanunan zonê nê welatî Tirkî no ro. Nê qanûnan ra dima şima zî zanê, no jû zon (tirkî), jû millet (tirk), jû îtîqat(sunnî hanefî), bi destê înanê ke na komare na ro ame ronayene. Şar û bawerîyê bînî se kerdê? Ey zî bi zor girewtê binê lapanê xo û asîmîle kerdê. Asîmîlasyon ra ver xo ra zêdêyê înan qir kerdê. Surgun kerdê, welat ra fistê durî. Henî kerdo ke hem zonê xo, hem îtîqatê xo hem zî nasname û weşîya xo orte ra wedarîyo. Terteleyê 38î ra tepîya zî ma no tertele yo nîyanên dî. Ma no semed ra ney ra tertele vato. Ça tertele vato? Çike to ke zonê xo kerd vîndî, o waxt to kamîya xo zî kena vîndî. To ke îtîqatê xo kerd vîndî, reyna jû kamîya to bena vindî. Sifte zon beno vîndî, dima zî çiyê bînî benê vîndî.”
‘Sîlsîleya qirkerdişî vindena’
Peyê qiseykerdişê Hidir Erenî ra, Nuştox Nesimi Adayî qisey kerd. Nesim Adayî bale ante serê termanê ke girêdayena înan bi bawerîya elêwîtîye estê û çi şeklî ameyê vurnayene, ameyê lanse kerdene. Nesîmî Adayî seba nêyî, raporê Pulurî ê cigêreyox Huseyîn Ayrilmazî ra minakî dayî. Nesimi Adayî wina qisey kerd: “Îtîya de amancê înan oyo ke sere de ziwanê ma, kulturê ma, bawerîya ma bêro asîmîlekerdene, bêro vîndîkerdene. Çimeyê an zî maneyê vurnayîşî yê terman nê 50 serranê peyênan de bî politikayêka taybete amê kerdene, sîlsîleya qirkerdişî hina zî nêvindeta. Seba naye ma gerekê ziwanê xo, kulturê xo rê wayîr vejîme.”
‘Asîmîlasyon şima ziwan, welat û kulturî ra durî keno’
Peyê qeseykerdişê Nesîmî Adayî ra, Serekê Pêroyî yê ABF’i Mustafa Aslanî qisey kerd. Aslanî vat yeno zanitene ke nê serranê dergan de Dêrsimijî rastê surgun, qirkerdiş û asîmîlasyonî ameyê la reyna zî bawerî û kulturê înan nêameyo vinkerdene.Mustafa Aslanî wina dewam kerd: “Asîmîlasyon teyna şima xo ra bîyanî nêkeno; sifte şima ziwanê şima ra, welatê şima ra, kulturê şima ra durî keno, dima zî vîyarteyê şima keno vîndî. Devlete seba elêwîyan rayanê asîmîlasyonî vurnena; bi nê qirkerdiş û înkaran reyna zî nêişkîyayî bawerî ya ma vîndî bikerê.”
‘Ma vera talanê emperyalîstan her vaxt têkoşîn kerd’
Peynîye de, Şeveknayoxanê Munzurî ra Gulender Batmaze qisey kerd û vat: “Ekolojî yew ciwîyayişo, organîzasyonê ekolojî zî şeveknayişê cuye yo. Dormeyê ma yeno talankerdena, seba 94 cayan ruhsatê talanî ameyê dayene. Ma zê Heyetê Şeveknayişê Munzurî serran o ke şeveknayişê cuye danê dewam kerdene. Ma vera talanê emperyalîstan her waxt têkoşîn kerd. Zaf cayê cografyaya Dêrsîmî waxto verênde zê cayê parkê millî ameyî îlan kerdene. Îtîya de zaf nebateyê endemîkî est ê û nêy zî zaf muhim ê.”
