Şaîrê serewedaritiş û xoverdayîşî: Ahmet Tellî

Anqara – Şaîr Ahmet Tellî yo ke di 79 serrîya xo de wefat kerd, peyê xo de deryayêka şîîran û xoverdayîşê xo yê vera zulm, zorî û faşîzmî verda. Ahmet Tellî her tim hetê şaranê bindestan de ca girewt û yew şîîra xo de vano, “Kamcin ko xemgîn bo ma uca de yê. Çîyo ke ameyo perîşan kerdene yê ma yo.”

Şair Ahmet Tellî yo ke wextêko derg bi seba nexweşîya qanserê pişike tedawî dînê, roja 10ê temmuze de 79 serrîya xo de xatirê xo şiîr û edebîyat heskerdoxan ra waşt. Ahmet Tellî 2ê kanûna 1946 de qezaya Eskîpazarî ya Çankiri de ke nika girêdayê Karabukî ya, ameyo dinya. Ahmet Tellî yo ke mamosteyê edebîyatî bi, Tirkîya de miyanê cemiyetê şiîre de yew hostayê şiîre bi. Derbeyê 12ê êlulê 1980î de seba fikiranê xo mamostetî ra ame dûrvistene û rastê îşkenceyî ame. Ahmet Tellî demêke zindan de mend û dima zî dest bi karê edîtorî û weşangerîye kerd.

Ahmet Tellî şiîra xo ya verêne serra 1961î de weşaneno û şîîranê xo de tewr zaf serê xoverdayîş, bêedaletîya mîyanê komelî de, teda û zilm û eşq û heskerdişî de vindeno. Ahmet Tellî yo ke yew şaîro namdar bi û zaf şîîrê ey mîyanê şarî de vila bîyê, zaf kitabê ey ameyî weşanayene. Tayê nê şîîran ra; “Serrê Adirinî”, “Xemgînîya to bena serewedaritiş”, “A ke ameya nimitiş”, Nîda, “Ewnîyayîşê To, Dîwana Xatirwaştişî.” Ahmet Tellî seba nê şîîranê xo zaf xelatî zî girewtî. Ahmet Tellî xelatê sey Omer Faruk Toprak û Porteqala Zerdî girewtî.

Her tim vera zulm û zorî vejîya

Ahmet Tellî yew şaîro sosyalîst bi û her tim vera sîstemî de vindertêne. Hem bi qelema xo û hem zî bi helwest û sloganê xo vera sîstemî de hetê bindestan de vindertê. Ahmet Tellî serranê 70î ra nat mîyanê grûbanê çepgiran de ca girewt û vera sîstemî de tewrê çalakî û nûmayîşan bi. Ahmet Tellî yew ronayoxê Komeleya Zanist, Huner û Edebiyatî û Federasyonê Şorişgêranê 78an bi. Ahmet Tellî seba helwestê xo yê sîyasî zaf rayan ame destbendkerdene û xeylê dewayî derheqê ey de amebî akerdene. Serra 2017 de seba ke tewrê yadkerdişê Ulaş Bayraktaroglu bî û uca de şiîre wende, ame mehkemakerdene û 10 aşmî cezayê hepisxaneyî ci rê birna. Sewbîna Ahmet Tellî ça de çalakîyêka vera zilm û zordarî bibîyene uca de bî û mîyanê rêxistinanê sosyalîstan de bi hawayêko çalak ca girewt.

Dostê kurdan bî

Ahmet Tellî yew dostê Kurdan bî. Zaf rayan paştî dayene xebat û têkoşînê heqanê neteweyî yê şarê Kurdî û eşkerayîyanê xo de zî vatibî ke ganî meseleya Kurdan çarçewaya demokrasî de bêra çareserkerdene û heqê şarê Kurdî yê ziwan û kulturî bêrê naskerdene. Ahmet Tellî yew eşkerayîya xo de derheqê têkoşîna azadîya şarê Kurdî de wina vatbî, “Têkoşînê şarê kurdî eşkeno ameyoxê ma hemînan bixelasno. Xoverdayîş rûmetê merdimîye yo, vera nê barbarî de do qetî ameyoxê merdimîyê roşn bikero.” Ahmet Tellî kerdişê dewlete yê vera şarê kurdî zî sey “kovîye” pênase kerdênê û çirey vera zilmê serê şarê Kurdî bêveng nêmend. Ahmet Tellî serra 1980yî de seba ke serê şaîrê Kurdî yo namdar Cegerxwînî de nuşteyêk nûşto, yeno mehkemekerdene. Reyna pesnê edebiyatê Kurdî dayo û wayîr vejîyeyo. Sewbîna zaf rayan tewrê çalakîyanê partî û sazgehanê kurdan bînê û destek dayene.

Dimayê xo şîîrê xoverdayîşî verdayê

Ahmet Tellî derheqê şîîranê xo de vano ke şîîrê ey, şîîrê xoverdayîşî yê vera zulm û zorî û faşîzmî yê. Ahmet Tellî seba piştgîrîya edebiyatê kurdkî kitabê xo yê şîîran yê bi nameyê “Gul e Rojhêlata Rîyê To” bi kurdkî û tirkî weşanayê. Şiîrê Ahmet Tellî gerîlayan ra heta karkeran, karkeran ra heta çalakîkeran fek û ziwanê şarî de vila bîyê. Seba ke Ahmet Tellî şîîranê xo de rastîya komelî û zulmê sîstemî fîneno verê çiman, hetê şarî ra zî zaf ameyene heskerdene. Coka dima mergê Ahmet Tellî, merdimê ke ey ra hes kenê do ey bi şîîranê ey oxir bikerê.

‘Beno ke reyna bêrî…’

Şîîra Ahmet Tellî ya namdaran ra yew zî naya: “Beno ke reyna bêrî eke yew veng bido vengê mi rê” Ahmet Tellî na şîîra xo serê derbeya 12ê êlûle de nûşta û mergê embazanê xo, rewşa vîndîbîyayan, surgun û zulmê dewlete na şîîre de ano ziwan. Labelê şîîre de bi vatena “Beno ke reyna bêrî” hêvî zî xo vîra nêkeno. Çike şîîranê ey de endê xemgînîye; hêvî, serewedaritiş û xoverdayîş her tim pîya ca girewta. Dayîka Taybete bîbî babetê şîîra ey sewbîna zî Ahmet Tellî serê Dayîka Taybeta ke Silopî de serra 2015 de hetê dewlete ra ameya kiştene, yew şîîre bi nameya “Ax cinîyê, qey nameyê to Cizîre bi yan Şirnex bî, beno ke Nisêbîn bo zî, de ti vaje” nuştebî. Ahmet Tellî na şîîre de bale ante bî serê rijnayîşê qeza û şaristananê vakurê Kurdîstanî ke serra 2015 û 2016 de amebî kerdene. Ahmet Tellî şîîra xo de behsê Dayîka Taybete, Haci Lokman Bîrlîkî, Berkîn Elvanî, Mem û Zîne, Melayê Cizîrî keno.

Kitabê Ahmet Tellî yê şîîran: