Endamê Fermandarîya Merkezê Pawitişê Şarî (HSM) Murat Karayilanî vat ke hêrişê vera kurdkî dewam kenê û dîyar kerd ke ganî her kurd vera nînan tepşêk bigîro û vat: “Neteweya ke ziwanê xo nêpawo, estbîyayîşê xo zî nêpawena.
Endamê Fermandarîya HSMyî Murat Karayilanî beşdarê programê taybet ê Stêrk TVyî bî û derheqê hêrişanê vera kurdkî û pawitişê ziwanê dayîke yê şarê kurdan de erjnayîşî kerdî. Karayilanî 15ê Gulane Roşanê Ziwanê Kurdkî pîroz kerd û vat ke ganî her kurd nê tewir rojan de xo ra biperso: ma çiqas wayîrê ziwanê xo vejîyayî?
Ziwan estbîyayîşê neteweyan o
Karayilanî îfade kerd ke mabênê ziwan û averşîyayîşê merdimîye de têkilîyêka xurte esta û vat: “Ziwan şuûr o, estetîk o, mana yo, manaya cuya ma yo. Wexto ke neteweybîyayîş yeno qiseykerdene, çîyo yewin ziwan o. Ganî ziwan, kultur û edebîyatêkê a netewe bibo. Sîperê tewr verênî yê pawitişê netewe zî ziwan o. Eke o sîper bivîro, ê bînî zî yenê vîyartene.”
Karayilanî vat ke gedeyî wexto ke nika maye ra benê, qiseykerdiş, cuye û estbîyayîş zî maye ra musenê û coka ziwanê dayîke seba her kesî pîroz o. Karayilanî vat: “Mîyanê NYyî de ziwanê dayîke, pawitişê ziwanê dayîke û perwerdeyo bi ziwanê dayîke sey heqêko xozayî û cîhanî ameyo qebulkerdene. Eke welatêk de ziwan yeno qedexekerdene, manaya ney na ya ke ê welatî de sîyasetê qirkerdişî est o.”
Karayilanî vat ke qedexekerdişê ziwanan bi awankerdişê netewe-dewlete û kapîtalîzmî dest pêkerd. Karayilanî vat: “Verê Şorişê 1789 yê Fransa de Bretonkî û Alsaskî qisey bî, la vejîyayîşê netewe-dewlete ra dima qedexe bîyî û helîyayî. Mîyanê Împaratorîya Osmanîyan de qedexeyê ziwan û kulturî çin bî, la ronayîşê Komara Tirkîya ra dima eynî sîstem Rojhilatê Mîyanênî de ame tatbîqkerdene. Lazkî, Çerkeskî, Romkî û Suryanîkî nika nezdîyê helîyayîşî de yê. Kurdkî hem bi saya têkoşînê fîzîkî hem zî xurtîya xo, hema menda.”
Rojawan de hêrîşê vera tabelayanê kurdkî
Karayilanî vat: “Çîyê ke Hesekê de bîyî, destê tay kesan tede est o. Na mesele meselayêka adî nîya. Îstîxbarat û muxalefetêko sîyasî tede yo. Peymana 29ê çeleyî bi hewayêko, destkewteyê şarê kurdan û şaranê bînan pawit. Tay kesî wazenê na peymane bêmana bikerê. Ganî şarê kurdan destkewteyê 14 serran ê perwerdeyê bi ziwanê dayîke ra fek nêverdê.”
Karayilanî vat ke heqê perwerdeyê bi ziwanê dayîke heqêko xozayî û cîhanî yo, nêyeno qedexekerdene û dewleta Tirkîya ganî dest nêdo meseleyanê zereyê Sûrîye. Karayilanî vat ke armancê komployê 6ê çeleyî yê Helebî o bî ke, sîyasetê neteweya demokratîke ya Rayber Apoyî veng bikerê. Karayilanî vat: “Ganî tabelayê hîrê ziwanî – kurdkî, suryanîkî û erebkî – bêrê aliqnayene. Zafrengî esas o, yewparçeyî ney.”
Ganî herkes xo ra biperso
Karayilanî vat ke ganî her kurd Roşanê Ziwanê Kurdkî de xo ra biperso: “Mi ziwanê xo çiqas pawit? Mi seba pawitişê ziwanê dayîke se kerdo?” Karayilanî vat: “Eke ti wayîrê ziwanê xo nêvejîyê, ti bi xo xo kenî qurbanê asîmîlasyonî. Qiseykerdişê tirkî zanayîye nîya.”
“Pawitişê kurdkî wezîfeyêko welatperwerî yo”
Karayilanî vat: “Têkoşînê ma nika resayo daraxê çareserîye. Entegrasyono demokratîk rojdemî de yo. Mîyanê na çarçewa de muhîmîya ziwanî zaf girs a. No wezîfeyêko welatperwerî yo.”
Vengê şar û ciwanan
Karayilanî vat ke veng û eşkerayîya sazgehanê kurdan seba pawitişê ziwanê dayîke muhîm ê la tena bi vengdayîşan nêbeno. Karayilanî vat: “Yan ma mektebanê xo akerê. Komûnê ziwanî bêrê awankerdene. Şaredarî, sazgeh û partîyê wayîrê komûnê ziwanî bibê. Mesela: çayxaneyî serê sibayî zaf veng ê. Eşkenê serê sibayî heta nêmroje bibê mektebê kurdkî, dima sey çayxane bêrê şuxulnayene. Gedeyî ke 5 rojê hewteyî şinê mektebanê dewlete, 2 rojî zî ganî mektebê kurdkî de bibê.”
