Ankara – Rayberê Şarê Kurd Abdullah Ocalan vera polîtîkayanê înkar û asîmîlasyonî yê dewletanê neteweyîyan çareserkerdişê entegrasyonê demokratîkî ano ver û vano: “Eke huqûq çin bo, estbîyayîş nêeşkeno bibo wayîrê statuyî. Eke komare demokratîke nêbo, Entegrasyonê Demokratîkî zî nêbeno. Entegrasyon, hemberê asîmîlasyonî, qebulkerdişê yewbînan û hurmetkerdişê heqanê yewbînan o.”
Rayberê Şarê Kurd Abdullah Ocalanî bi Vengdayîşê Aştî û Komelê Demokratîkî yê tarîxî yê 27ê sibate Kurdîstan, Tirkîya û Rojhelatê Mîyanênî de demêko newe ard ver. Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalanî bi nê vengdayîşî demê têkoşînê çekdarî qedêna û seba çareserkerdişê problemanê rayîrê sîyasetê demokratîkî û dîyalogî aver berd. Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalanî seba çareserkerdişê persa kurdî entegrasyonê demokratîkî pêşnîyaz kerd ke esasê qebulkerdişê yewbînan ser o yo. No pêşnîyaz tena seba prosesê Bakurê Kurdîstanî nîyo; çar parçeyanê Kurdîstanî de dewletanê serdestan reyde esasê entegrasyonê demokratîkî yanî qebulkerdişê yewbînan ser o, çareserkerdişê probleman o.
Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalan bi nê pêşnîyazî çareserkerdişê problemanê asîmîlasyon û înkarî yê seserrêk gêno dest. Şarê kurdî ke welatê ey Kurdîstan o, hetê Tirkîya, Îran, Îraq û Sûrîye ra ameyo parekerdiş û rastê polîtîkayanê înkar û asîmîlasyonî ameyo. Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalan bingeyê problemanê ke çar parçeyanê Kurdîstanî de yenê ciwîyayîş, dewleta neteweyî de vîneno. Dewleta neteweyî şar û bawerîyanê cîyayan înkar kena û wazena heme ferqan wedarno. Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalan çareserkerdişî zî entegrasyonê demokratîkî de pêşnîyaz keno ke hemberê asîmîlasyon û înkarî, esasê qebulkerdişê yewbînan û hurmetkerdişê heqan ser o yo.
‘Huqûqê Entegrasyonê Demokratîkî’
Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalan pêvînayîşanê heyetê DEM Partî reyde û mesajanê xo de her tim muhimîya Entegrasyonê Demokratîkî ano ziwan. Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalan seba Entegrasyonê Demokratîkî garantîya huqûqî û vetişê qanûnan sey şertêko bingeyên vîneno. Mesajê xo yo ke konferansêkê Îngilîstanî rê şawito de wina vano: “Entegrasyon hemberê asîmîlasyonî yo. Asîmîlasyon heleneno û dişmenîye pîl keno; entegrasyon yewîye virazeno, aştî awan keno. No çî temam keno ke komelo demokratîk estbîyayîşê xo bipawo û çarçeweya heqanê kolektîfan de, bi hawayêko bi waştişê xo, beşdarê komara demokratîke bibo.” Rayberê Şarê Kurd Abdullah Ocalan qanûnanê Entegrasyonê Demokratîkî sey qanûnanê welatijîya seyyewbîne û azade tarîf keno û neteweyîbîyayîşî zî welatijîya seyyewbîne ser o newe ra tarîf keno. Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalan bi Entegrasyonê Demokratîkî wazeno şarê kurdî ke seserrêk o hetê dewletanê serdestan ra teberê huqûqî de mendo û heqê ey ameyo binpaykerdiş, tevlîyê huqûqî bibo û heqanê xo yê bingeyênan ê ziwan û xoîdarekerdişî bi huqûqî garantî bikero.
‘Eke komare demokratîke nêbo, entegrasyonê demokratîkî nêbeno’
Rayberê Şarê Kurd Abdullah Ocalan vengdayîşê xo yê Aştî û Komelê Demokratîkî de şerê ke 50 serrî yo dewam keno, sey şerê estbîyayîşî tarîf keno û vano êdî wextê azadîye yo. Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalan Entegrasyonê Demokratîkî sey gamêka stratejîke vîneno, bicaameyîşê ey zî bi têkoşîn û mûzakereyanê derganan vîneno û sey prosesêkê awankerdişî gêno dest. Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalan derheqê Prosesê Aştî û Komelê Demokratîkî de zî vano: “Prosesêko ke bi huqûqî nêbêro garantîkerdiş, tena eşkeno bi hawayêko demkî pêrodayîşan vindarno. Eke huqûq çin bo, estbîyayîş nêeşkeno bibo wayîrê statuyî. Eke komare demokratîke nêbo, Entegrasyonê Demokratîkî zî nêbeno. Hetanî ke destûrê bingeyên û huqûqê dewleta neteweyî bi reforman raşt nêbê, bawerî zî peyda nêbena.” Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalan bi nê mesajan muhimîya raştkerdişê huqûqî ano ziwan.
‘Entegrasyonê demokratîkî çi yo û çira muhîm o?’
Entegrasyon çekuyêka latînkî ya û bingeyê xo “integer” ra gêna. “Întegre” a mana dano ke parçeyan reseno pê û temam keno. Yanî tu parçe zerreyê parçeyêkê bînî de nêhelîyeno û bi xoserî û taybetîya xo parçeyanê bînan reyde beno yew û yewbînan temam kenê. Zanistê matematîkî de zî ci rê vanê întegral. Întegral bi zaf hûmaran beno, la tu hûmare zerreyê hûmara bîne de nêhelîyena. Sewbîna heme parçeyî xoserî û taybetîya xo pawenê. Mana û muhimîya parçeyêk yan zî hûmarêke, parçe yan hûmara bîne ra girêdaye ya. Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalan na çarçewe de seba ke problemê ke sebebê qebulnêkerdişê yewbînan ra vejîyayê meydan bêrê çareserkerdiş, no model seba heme warê cuye pêşnîyaz keno ke vera qebulnêkerdişê yewbînan, esasê qebulkerdişê yewbînan ser o çareserkerdiş aver şiro. Na çarçewe de Entegrasyonê Demokratîkî tena hetê huqûqî ra nîyo; eynî wext de heme warê cuye de awankerdişê ewnîyayîş yan zî hişmendîyêk o ke esasê qebulkerdişê yewbînan, yanî qebulkerdişê “ê bînî” ser o yo. La na qebulkerdiş de esas, pawitişê taybetîya xo û înkarnêkerdişê nasname, bawerî û pêkhateyanê cîyayan o. Entegrasyonê Demokratîkî eynî wext de şêwaya cuye û modelê Neteweya Demokratîke yo ke heme şar, bawerî û pêkhateyî bi ziwan, nasname û taybetîyanê xo pîya ciwîyenê. Na çarçewe de Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalan ke prosesî sey prosesê awankerdişê Komelê Demokratîkî tarîf keno, seba awankerdişê Komelê Demokratîkî zî modelê Entegrasyonê Demokratîkî pêşnîyaz keno.
‘Zafziwanî û xoserîya îdareyanê mehelîyan’
Na çarçewe de Entegrasyonê Demokratîkî heme warê cuye de esasê qebulkerdişê yewbînan û hurmetkerdişê taybetîyanê yewbînan ser o yo. Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalan na çarçewe de vano ke seba entegrasyonê demokratîkî hewcedarîya reformanê huqûqîyan est a. No esasî ser o ganî heme ziwanê dayîke sey dewlemendî bêrê dîyiş û heqê ziwanê dayîke destûrê bingeyênî de bêro garantîkerdiş. Sewbîna ganî xoserîya îdareyanê mehelîyan bêra naskerdiş û komel bi hawayêko seyyewbîn tevlîyê sîyasetî bibo. Seyyewbînî û hurmetkerdişê taybetîyanê yewbînan prensîbo sereke yê Entegrasyonê Demokratîkî yo. Seba nê çîyî zî Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalan bi hawayêko şênber vano ke komarêka faşîste reyde entegrasyon nêbeno. Entegrasyon eke komare demokratîke bo, beno. Na çarçewe de erjnayîşê Prosesê Aştî û Komelê Demokratîkî zî no yo ke ganî komare bi huqûq û reformanê destûrê bingeyênî bêra demokratîkkerdiş ke entegrasyon bêro ca û Prosesê Aştî û Komelê Demokratîkî bireso netîce.
‘Dinya de nimûneyê entegrasyonî’
Çareserkerdiş yan zî modelê entegrasyonî zaf cayanê dinya de proseyanê çareserkerdişê pêrodayîşan de ameyo xebitnayîş. Yew nê nimûneyan Îskoçya û Îngilîstan o. Modelê înan rê “Devolution” zî yeno vatiş. “Devolution” a mana dano ke wezîfeyî bêrê devrkerdiş. Bi nê modelî Îskoçya mîyanê dewlete de meclîsanê mehelîyan ra hetanî îdareyanê mehelîyan û perwerdeyî wezîfeyî girewtî û 300 serrî yo pîya ciwîyenê. Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalan zî erjnayîşanê xo yê derheqê îdareyanê mehelîyan de no nimûne dano. Yew nimûneyêko bîn Îrlandaya Bakurî ya. Nimûneyo ke tewr zaf prosesê Bakurê Kurdîstanî û Tirkîya rê maneno zî no yo. Badê ke IRA çekan erzena war, seba ke Sinn Féin tevlîyê sîyasetî bibo, mîyanê dewlete de modelê entegrasyonî yeno averberdiş. No nimûne zî yew nimûneyanê tewr şênberan o ke proseyanê pêrodayîşan de bîyo prosesê sîyasetê demokratîkî. Sewbîna Îspanya de zî mabênê Herêma Baskî û Îspanya de badê ke ETA’yî çekî eştî war, peymanêke ameye îmzakerdiş û bi na peymane dewlete heqê xoserîya mehelîye û neteweyîye nas kerdê. Nimûneyê winayênî Kolombîya û Afrîkaya Başûrî de zî yenê dîyiş. Bi modelê entegrasyonî zaf cayanê dinya de prosesê pêrodayîşanê bi desan serran qedîyayê û rayîrê sîyasetê demokratîkî abîyo.
