Rojnameya Newaya Jin hûmara xo ya 260. de bi manşetê “Pawitişê cewherî heqê estbîyayîşî yo” vejîya.
Rojnameya Newaya Jin hûmara xo ya 260. de bi manşetê “Pawitişê cewherî heqê estbîyayîşî yo” vejîya. Rojname de hetê komelkî yê şîdetê vera cinîyan, tecrubeyê cinîyan ê warê organîzebîyayîşî û mucadeleyê seba azadîye ameyî erjnayîş.
‘Tesîrê polîtîkayanê qayûman ê ser cinîye’
Nuşteyanê balkêşan ê hûmare ra yew nuşteyê Koordînatora Merkezê Cigêrayîşanê Meydanî (SAMER) Yuksel Gençe yo. Nuşte bi sernuşteyê “Cinî bin versîya qayûman de: Warê umûmî yo tengbîyaye, neseyyewbînîya xorînbîyaye û newe ra xurtkerdişê piştîdayîşî” ame weşanayîş. Yuksel Gençe nuşteyê xo de tesîrê polîtîkayanê qayûman ê cuya cinîyan ser û qedênayîşê polîtîkayanê cinîye yê sewîyeya mehelî erjnayî.
Nuşte de ame dîyarkerdiş ke mucadeleyê vera şîdetê cinîye ser tena bi hewldayîşanê şexsîyan aver nêşono. Seba naye hewcedarîya daîmîyîya sazgehî, mesulîyetê umûmî û piştîdayîşê cinîye est a.
Nuştoxe Ezda Barane zî polîtîkayê şîdetî yê herêmanê cîyayan ê Kurdîstanî yê vera cinîyan îzah kerdî. Ezda Barane kişta sebebanê şîdetî de rayîr û metodê organîzebîyayîş û xopawitişê cinîyan zî dîyar kerdî.
‘Îran de zextê vera cinîyan’
Beşê rojname yê derheqê Îran û Rojhelatê Kurdîstanî de, Verfekê Çapemenîye ya PJAK’î Gelawêj Ewrîn bi munasebetê 25ê teşrîna peyêne nuşteyêk nuşt. Ame dîyarkerdiş ke Îran babetê dardekerdişê cinîyan de rêzanê verênan ê dinya de yo û tena serra 2025î de tewr tayê 61 cinîyî ameyê dardekerdiş. Nuşte de ame vatiş ke cinî bi manayanê sucdarîyanê ‘qisas’ û ‘narkotîkî’ ameyê dardekerdiş. Nuşte de rewşa aktîvîstanê cinîyan ê kurdan Werîşe Muradî û Pexşan Ezîzî zî ame îzahkerdiş ke cezayê dardekerdişî înan rê ameyo birnayîş.
‘Konferansê Jîneolojî û mucadeleyê cinîye’
Pelanê Ewropa yê rojname de seba temaşekerdişanê Konferansê Jîneolojî yê Ewropa ca ame dayîş. Konferans 16-18ê teşrîna verêna 2026î de şaristanê Haelenî yê Holanda de ame kerdiş. Rojnamegere Seval Balci nuşteyê xo yê derheqê konferansî de esasê azadîya cinîye ser o vetişê zanayîşo alternatîf û cigêrayîşê vurîyayîşê komelkî erjna. Beşê forumî yê rojname de erjnayîşê Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalanî yê 23ê çele ya 1994î yo derheqê cinîye de ame weşanayîş. Erjnayîş bi sernuşteyê “Şorişo tewr pîl ê komelkî şorişê cinîye yo” ame weşanayîş. Tede kişta cuya kulturî û ekonomîkî ya cinîyan de rolê înan ê azadkerdişê komelî zî ame erjnayîş.
Nuştoxanê rojname ra Haskar Kirmizigule zî bi munasebetê 25ê teşrîna peyêne derheqê qirkerdişê cinîye û mucadeleyê cinîye yo enternasyonalîst de nuşt.
‘Rojeva dinya û kultur’
Pelanê rojname de çalakîyê ciwanan ê Fransa, sebeb û waştişê çalakîyanê ciwanan û nêzdîbîyayîşê dewlete ameyî weşanayîş. Waştişê têgêrayîşanê cinîyan ê derheqê vurnayîşê qanûnî yê şîdetê ser cinîye de zî ameyî weşanayîş. Pela dinya de hem zî roportajêk Ayni Apahtli Ruiz Reyese reyde ame weşanayîş. Aye meksîkayij a û Parîs de cuyena. Roportaj bi sernuşteyê “Şamanêk, cinîyêka şîfadare” ame weşanayîş. Ruiz Reyese qalê hawayê bawerî û cuye kerd ke têkilîya tibê aztekan ê kehenî (Nahuatl) û şîfa ser o yo.
Roza Metîna nuşteyê xo yê bi sernuşteyê “Ziwan û Edebîyat” de dîyar kerd ke ziwan û edebîyat di termê muhîmî yê ke yewbînan temam kenê. Roza Metîna ziwan sey bingeyê nasname û fehmkerdişê cuye, edebîyat zî sey warêkê ke dewlemendîya ziwanî virazîyayo tarîf kerdî.
Bermal Çeme zî nuşteyê xo yê bi sernuşteyê “Ewropa de kulturê kurdan” de da zanayîş ke cinîyê kurdî herikîyayîşê tarîxî de kiriştoxê komel û kulturî ra yew ê.
Endama Akademîya Zanistanê Komelkîyan Viyan Lolan nuşteyê xo yê bi sernuşteyê “Garantîya estbîyayîşî ra heta newe ra ganîbîyayîşê azadîye” de problemî erjnayî ke ferasetê netewe-dewlete Rojhelatê Mîyanênî de viraştê. Aye prosesê awankerdişê aştî û komelê demokratîkî zî erjna.
‘Tarîx û mucadele’
Sebelan Kiliçe nuşteyê xo yê bi sernuşteyê “Sembolê cesaretî û serewedaritişî: Sojourner Truth” de cuya Sojourner Truth erjnaye. Sojourner Truth pawitoxa heqanê cinîyan û dişmena koleyîye bîye ke Dewletanê Yewbîyayeyan ê Amerîka de cuyayêne. Fîdan Yildirime zî derheqê Helen Bamber de nuşt ke kesayetanê muhîman ê mucadeleyê heqanê merdiman ra yew a.
Pela peyêne ya rojname de Jîyan Çîya (Salîha Kaytan) bi qelema Hêlîn Dersim ameye îzahkerdiş. Jîyan Çîya tebaxa 2019î de Herêmanê Pawitişî yê Medya de tewrê karwanê nêmerdan bîbî. Nuşte bi sernuşteyê “Kiriştoxa cuya bêhesab û bêmenfeet: Dr. Jîyan” de qalê Jîyan Çîya ame kerdiş ke hem sey doktore hem zî sey fermandare cuya embazanê xo de senî ca girewtbi.
Nuşte de erjê ke Jîyan Çîya dorê xo de viraştê, feraseta aye ya mucadeleyî û weşîya aye ya cuye ameyî îzahkerdiş.
