Mamostaya materyalanê ziwanasî ya Unîversîteya Rojava Nejbîr Elî derheqê statu û perwerdeyê ziwanê kurdkî yê Rojava de qisey kerd û dîyar kerd ke sînorkerdişê perwerdeyê kurdkî yê bi 3 saetan nêbeno û bale ante serê tecrubeya zafziwanîye û wina vat: “Seba ke kurdkî bibo ziwanê zanist û perwerdeyî, ganî statuyê ci destûrê neweyî de bi hawayêko qanûnî bêro garantîkerdene.”
26ê tebaxa 2026î de Wezaretê Perwerde û Musnayîşî yê Sûrîye têkilîya bi ziwanê kurdkî yew qerarname vet. Qerarname de perwerdeyê ziwanê kurdkî ame sînorkerdiş û wendekaran rê hewte de tena 3 saetî dersê kurdkî yenê dayene. Badê nê qerarnameyî rewş û ameyoxê ziwanê kurdkî rojevê sereke de ca girewt. Her çiqas ziwanê kurdkî seraserê Sûrîya de sey “ziwanê neteweyî” ameyo naskerdene zî, qerarê peyên ê Heyetê Perwerdeyî yo ke wendişê kurdkî bi 3 saetanê weçînayeyan sînordar keno, raştê nerazîyayîşan ame. Seba ke ziwanê kurdkî bibo ziwanê perwerdeyî zaf cayanê Rojawanê Kurdîstanî de çalakîyê nerazîbîyayîşî ameyî viraştene, wendekaranê kurdan wendegehî boykot kerdî ke no boykot hema zî dewam keno. Şarê Kurdî nê qerarî qebul nêkeno û wazeno ke ziwanê kurdkî bibo ziwanê fermî û destûrê bingeyin de statuyê ci bêro garantîkerdene. Derheqê babete de Mamostaya Materyalanê Ziwannasî ya Unîversîteya Rojava Nejbîr Elî ajansê ma rê qisey kerd.
‘Ziwanê kurdkî ser o qedexeyêko tund estbî’
Nejbîr Elî ard vîr ke verê serra 2012. seraserê Sûrîya de ziwanê kurdkî ser o qedexeyêko muhîm estbî û wina vat: “Ziwanê kurdkî dezgehan û perwerde de qedexe bî, pê wendene û nuştene suc ameyêne diyene. Perwerde bi hawayêko nimite zereyê keyeyan de ameyêne rayraberdene. Labelê şarê Kurdî cuya rojane, şahî û roşanê neteweyî de ziwanê xo pawit û ganî kerd. Badê awankerdişê Dezgehê Ziwanê Kurdkî (SZK) yê serra 2007î de û bi taybetî badê Şorişê 19ê temmuze, qonaxêko neweyî dest pêkerd.”
‘Ziwan tena yew hacetê têkilî nîyo, vîrê komelî yo’
Nejbîr Elî ard ziwan ke ziwan tena yew hacetê têkilî nîyo, eynî wextî de vîrê komelî yo û nê çîyî ardî ziwan: “Eke yew ziwan tena cuya rojane de bêro şuxulnayene, bêhêz beno. Seba ke vîrê komelkî vîndî nêbo, ganî bibo ziwanê perwerde, zanist, kar, sîyaset, mehkema û têkilî. Reyna Rayberîya Xosere reyde ziwanê kurdkî erebkî û suryankî reyde bî ziwanêko fermî. Tarîxê Sûrîye de raya yewîne ziwanê ke teberê erebkî de yê bîyî ziwanê fermî yê perwerde û rayberîye. Dezgehê mufredatî yo ke serra 2014î de ame awankerdene, sinifa yewine ra heta sinifê 12. yew mufredato hîrê ziwanin ame amadekerdene. Şaxê zanistî û komelkî pêro bi kurdkî ameyî musnayene. Na tecrubeyêka ganîye û serkewtîye bîye ke nîşan da kurdkî eşkeno bibo ziwanê zanistî.”
‘Sînorkerdişê bi 3 saetan bes nêkeno’
Dewamê qiseykerdişê xo de Nejbîr Elî behsê qerarê newe yê Hukmatê Demkî û Heyetê Perwerdeyî û qerarê 943 / 2068 kerd û wina domna: “Qerarnameyê 13. de naskerdişê kurdkî sey ziwanê neteweyî gamêka pozîtîf a. Labelê qeraro dima ke perwerdeyê kurdkî tena hewte de bi 3 saetan û sey dersa weçinîte sînordar keno, bes nêkeno. Pêroyîye de yew neslo ke binê banê Rayberîya Xoser de bi ziwanê xo yê maye perwerde bîyo esto. Nika ferzkerdişê sîstemêko bînî do wendekaran de tesîrêko nêgatif û şikitişêk psikolojîk biafirno.” Mîsalê modelanê zafziwanîyan ê dinya Nejbîr Elî da zanayene ke Sûrîye welatêko zafziwanin o û gereke modelanê dinya yê di-ziwanî û zafziwanîyan ra îstîfade bêro kerdene û wina vat: “Modelê sey ziwanê Baskî yê Îspanya de, Cezayîr de û tecrubeya Başûrê Kurdîstanî nîşan danê ke zafziwanîye zengînî ya. Welatê ke her di ziwananê neteweyîyan ke qonaxanê perwerdeyî de wendegeho verên ra heta Unîversîte şuxulnenê serkewtî bîyê.”
‘Unîversîteya Rojava û Kobanê eşkenê paştî bidê mufredat û açarnayîşî’
Reyna Nejbîr Elî behsê îmkanê Wezaretê Perwerdeyî yê derheqê kêmanîya açarnayîşan û wendişê berzî kerd û qiseykerdişê xo wina qedêna: “Wezîfeyê dewlete yo ke ziwanê kurdkî qanûno bingeyîn de bi ca bikero, bipawo û aver bero. Unîversîteya wayîrê tecrubeyî yê sey Unîversîteya Rojava û Unîversîteya Kobanî eşkenê Wezaretê Perwerdeyî reyde bibê hetkarî. A.arnayîşê materyalan, mufredat û metodanê neteweyîyan ê seba ziwanê kurdkî de eşkenê rolêko muhîm bi ca bîyarê. Seba ke wendekarî badê sinifa 12. wendişê xo bêasteng unîversîteyan de dewam bikerê, nê unîversîteyî eşkenê yew stratejîya zanistî û akademîke pêşkêşê dezgehanê eleqedaran bikerê.”
