Hemserekê Pêroyî yê ÎHD’yî Cîhan Aydinî dîyar kerd ke her çiqas 2 aşmî ra vêşêrî yo ke qanûnê çarçewayî tesdîq bîyo zî, seba pêkerdişê qanûnî gamêka şênbere nêerzîya û wina vat: “Seba ke no proses bi awayêko serkewte biresîyo encam, ganî berê Îmralî bêro akerdene. Ganî astengîyê verê Rayber Ocalan û komelî bêrê hewanayene.”
Qanûnê çarçewayî yo ke seba proses 10ê tebaxe de Heyetê Pêroyî yê Meclîsî de ame qebûlkerdene, do bikewo pratîk. Ke qanûn bikewo merîyetî, raporê teyît û tespîtî yê MGK’yî rê pawîyeno. Her çiqas 2 aşmî vîyartê zî, raporê teyît û tespîtî yê MGK’yî rê takvîmêko dîyarkerde çin o. Hema-hema, heta nika şert û mercê xebata azadî ya Rayberê Şarê Kurdan Abdullah Ocalanî, ke sey Koordînatorê Aştîye û Sîyasetbîyayîşî proses rayra şîyêro, nêbîyê.
Hetê bînî ra, yeno hêvîkerdene ke rojanê nêzdîyan de bi serekîya Serekê Meclîsî Numan Kurtulmuşî Meclîsî de Komîsyonê Çimdarîye, bi beşdarîya partîyanê sîyasîyan ê ke parlamento de estê, bêro awankerdene. Komîsyonê Çimdarîye do xebatê Heyetê Taqîpkerdiş û Nirxnayîşî rapor bikero û ke hewce bo, do bieşkero qanûnê newey zî vejo. Sazî û rêxistinê sivîlî zî wazenê ke heyetanê bin ê na komîsyonî de ca bigîrê û prosesî taqîp bikerê. Hemserekê Pêroyî yê Komela Heqanê Merdiman (ÎHD) Cîhan Aydinî derheqê waştişê cagirewtişî de heyetanê bin ê komîsyonî û qanûnê çarçewayî de Ajansa Welatî (AW) rê qisey kerd.
‘Çareserkerdişê meseleya kurdî nêbeno qerarê MGK’yî rê bêro verdayene’
Cîhan Aydinî vat ke seba pêkerdişê qanûnî rê pawitişê raporê teyît û tespîtî yê MGK’yî probleman ano û wina vat: “2 aşmî vîyartê, labelê çîyêko newe çin o. Vanê ‘ma qerarê MGK’yî rê pawenê’, labelê MGK’yî heta nika yew qerar nêda. Çareserkerdişê meseleya kurdî biryara MGK’yî rê verdayene, problem a. AKP’yî heta nika vatêne ma vesayetî ra vera têkoşîn kenê, labelê MGK bi xo vesayetêk o. MGK raporê teyît û tespîtî keyî amade bikero zî nedîyar o. Ma sey ÎHD, wexto ke qanûnê çarçewayî ame weşanayene zî, no pêşnîyaz kerd ke raporê teyît û tespîtî rê zî wext bêro dîyarkerdene û wext ranêvêro. Ganî MGK demêko lez de raporî amade bikero. Zimistan ma ver o. Averşîyayişê muhîmî herême de qewimînê. Seba ey zî ganî MGK demêko lez de raporî amade bikero ke no proses aver şêro.”
‘Parlamento teberê prosesî de mendo’
Cîhan Aydinî seba waştişê xo yê cagirewtişî heyetanê bin ê komîsyonê Meclîsî de zî wina vat: “Komîsyonê Meclîsî keyî awan bibo, nêdîyar o. Çira wextê ci derg bîyo, ma zî nêzanê. Serekê Meclîsî çend reyî eşkerayî da, labelê averşîyayîşêk çin o. Endamê partîyanê sîyasîyan ê ke parlamento de estê, do nê komîsyonî de ca bigîrê. Ma sey sazîyanê sivîlan zî waştişê ma est bi ke heyetanê binî de ca bigîrê. Labelê seba na yewî averşîyayişêko newe çin o. Ma sey ÎHD her tim vanê ke ganî sazîyê sivîlî zî proses de ca bigîrê. Labelê desthilat wazeno ke her çî binê kontrolê ey de bo. Seba ey zî aseno ke komîsyonê parlamentoyî ke ganî bêro awankerdene, wextê ci derg kenê û danê kişte. Heyeto ke binê serekîya Cîgirê Serekkomarî Cevdet Yilmazî de awan bîyo, ey vêşêr rol gêno, parlamento lawaz maneno. Parlamento prosesî ra teber mendo. Na bi xo problem a. Na probleme tena yê burokrasî nîya û ganî parlamento role bigîro xo ser. Ganî sazîyê sivîlî zî nê prosesî de ca bigîrê. Ma waştişê xo yê komîsyon de cagirewtişî reyêna dubare kenê.”
‘Rewşa hepisxaneyan her ke şîno xirabtir beno’
Cîhan Aydinî dîyar kerd ke hepisxaneyan de problem û binpêkerdişê heqanê merdiman zaf bîyê û wina domna: “Tirkîya de kapasîteyê hepisxaneyan 300 hezar o. Labelê 440 hezar hepisîyî estê, ke hem edlî hem zî sîyasî yê. Yanî hepisî kapasîteyê xo ra vêşêr ê. Hepsîyê nêweşî nêyenê verdayene û heta nika seba hepisîyanê nêweşan çareserîyêk nêameya dîyayene. Proses ê 2013î de zî desthilat hepisîyê nêweşî sey bazarîya prosesî girewtî û o wext zî ma vera ci vejîyayî. No heqê cuyayîşî yo û nêeşkenê bikerê mesela bazarî. Ganî hepisîyê nêweşî û ê ke cezayê înan temam bîyê û derheqê înan de qerarê berdayîşî yê Dadgehê Heqanê Merdimanê Ewropayî est o, lezûbez bêrê berdayene. Seba naye raporê MGK’yî hewce nîyo. Hepsîyê nêweşî û raporê MGK’yî mabên de tu eleqe çin o, meseleyêka heqanê merdiman a. Seba ey zî ganî teqez hepisîyê nêweşî demêko lez de bêrê berdayene. Hetê bînî ra binpêkerdişê heqanê hepisîyanê sîyasîyan zî dewam keno. Komîsyonê ma yê hepisxaneyan serdanê hepisxaneyan kenê û raporan amade kenê. Raporan de xuya yo ke hepisxaneyan de başbîyayîşêk çin o, labelê xirabtir bîyo. Ganî demildest qanûnê înfazî yê Tirkîya zî bêro vurnayene. Desthilatî çend reyî na mesela arde ziwan, labelê na mesela de tu game nêeştî.”
‘Ganî astengîyê mabênê Rayber Ocalan û komelî bêrê hewanayene’
Cîhan Aydinî ard ziwan ke seba aver şîyayîşê prosesî lazim o ke şert û mercê Rayberê Şarê Kurdan Abdullah Ocalanî bêrê başkerdene û wina vat: “Rayber Ocalan seba proses rolêko muhîm gêno xo ser. Rayber Ocalan zî wazeno ke bi heme beşanê komelî reyde biekîyo kombîyayîş bikero û vengê xo biresno komelî. Seba ke no proses bi awayêko serkewte bireso peynî, ganî berê Îmralî bêro akerdene. Ganî akademîsyen, rojnamevan û heme beşê komelî bikarê Rayber Ocalan reyde kombîyayîş bikerê, ke fikir û nêzdîbîyayişê ey komelî ci biresê. Seba ey zî statuya Rayber Ocalanî meseleyêka zaf muhîm a. Vanê Rayber Ocalan do heyetî de ca bigîro, labelê na tena bes nîya. Ganî astengîyê mabênê Rayber Ocalan û komelî bêrê hewanayene. Na seba aver şîyayîşê prosesî hewcedarîyêka bingeyîn a.”
‘Dewlet nêwazena sazîyê sivîlî proses de ca bigîrê’
Cîhan Aydinî dîyar kerd ke seba ke sazîyê sivîlî proses de ca bigîrê, hetê dewlete ra rastê astengîyan yenê û qiseykerdişê xo wina qedêna: “Dewlete nêwazena ke sazîyê sivîlî proses de ca bigîrê. Dewlete wazena ke proses binê kontrolê xo de bimano. Şer de ê ke ameyî vînî kerdene û faîlê înan nêdîyar ê, veşnayena dewan û zaf kerdeyê sûcanê ke vera merdimîye yê hema nêameyê rojdem. Ma wazenê ke na mesela zî bêro rojdem. Ma sey ÎHD na mesela ser o xebatan kenê û raporê û arşîvê ma estê. Ma wazenê nê raporan dewlete reyde pare bikerê, labelê dewlete nêgêna rojeva xo. Sazîyê sivîlî ganî bieşkîyê nê prosesî de ca bigê.”
