Dewleta tirke rixmê hukmanê AÎHM’î û îkazanê Konseyê Ewropa derheqê ‘heqê hêvîyî’ de game nêerzena. Heqê hêvîyî heme girewteyan eleqedar keno.
Serekê MHP’yî Devlet Bahçelî 22ê teşrîna verêne ya 2024î de kombîyayîşê grûba xo de behsê ‘heqê hêvîyî’ kerd û no reyna rojevê Tirkîya. Nê qiseykerdişê ey ser o 6 aşmî vîyartî la hema zî xebatêk nêameya kerdene.
Heqê hêvîyî muhakemeyanê Mehkemaya Heqanê Merdiman a Ewropa (AÎHM) de ca gêno û heqêk o. No heq kesanê ke cezaya hepsî ya bêpeynîye girewta, seba pawitişê rûmetê merdimîye yê nê kesan îmkanê azadîye o. AÎHM derheqê wextî yê ‘heqê hêvîyî’ de sînorêk nêdana, la wext ganî hende derg nêbo ke ‘heqê hêvîyî’ vîndî bibo. AÎHM dewaya Vinterî de nîşan dabi ke 25 serran dima ganî ‘heqê hêvîyî’ bêro tetbîqkerdene.
Heqê Hêvîyî nêyeno dayene
Tirkîya de ‘heqê hêvîyî’ qanûnan de nêaseno. Maddeyê 16/4 yê Qanûnê Mucadeleyê Vera Terorî yê 3713, Maddeyê 47 û 107/16 yê Qanûnê Ceza yê Tirkî yê hûmara 5327 sey ceza ganî heta merg dewam bika, ameya bedilnayene. Nê maddeyî heqanê Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalanî û girewteyanê bînan binpay kenê. Tirkîya de tena îstîsnayê efû yê Serekkomarî est o.
AÎHM derheqê ‘heqê hêvîyî’ yê Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalanî de adara 2014î de hukim da. Qeraranê AÎHM, Hayatî Kaytan, Emîn Gûrban û Cîvan Boltanî reyde hukim da ke Tirkîya de heta mergî dewamkerdişê ceza îhlalê Maddeyê 3. yê AÎHS’î yo. AÎHM derheqê Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalanî de hukim da ke cezaya heta mergî, yasaxê îşkence û îhlalê heqê hêvîyî yo.
Hukmatê AKP’yî rixmê hukmanê AÎHM’î bi beyanatê xapênokan nêwazeno ke proses rayra şêro. Rixmê muracatanê avûkatanê Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalanî heta ewro çîyêk nêbedilîyayo. Rêxistinê huqûqî 2021î ra nata dîyar kenê ke Tirkîya hukmî tetbîq nêkena, qanûnanê xo de vurîyayîş nêkena, têduştîye tetbîq nêkena û netîce de şertê tecrîtê giran yê Îmraliyî dewam kenê. DEM Partî temmuze 2024î de derheqê tetbîqkerdişê ‘heqê hêvîyî’ de pêşnîyazê qanûnî da Meclîsê Tirkîya. Pêşnîyazê qanûnî de dîyar bî ke 1.453 kesî est ê ke cezaya bepeynî ya giran girewta û ganî nê qeraran de vurîyayîşî bibê.
