Îzmîr – Badê teqayîşê Fabrîkaya Asin û Polayî ya HABAŞ’î ke tede 19 karkeran cuya xo vîndî kerd, eşkera bî ke serra 1995î ra nat tewr tayê 45 karkeran na fabrîka de cuya xo vîndî kerda û fabrîka bîya sey goristanê karkeran. Birazayê Abdûlkadîr Kinacî yo ke teqayîş de cuya xo vîndî kerd, Arîf Kinacî reaksîyonê xo hadiseyî rê mojna û karkeran rê veng da ke yewîye, rêxistinbîyayîşê sendîkayî û grevî bikerê.
Qezaya Alîaga ya Îzmîrî de Fabrîkaya Asin û Polayî ya HABAŞ’î de 9ê teşrîna peyêne saete nêzdîyê 12.00 de teqayîşêk bî. Badê teqayîşê Fabrîkaya Asin û Polayî ya HABAŞ’î ke tede 19 karkeran cuya xo vîndî kerdbî, hêrs zêde beno û têkoşînê heqan ê fabrîka vila beno.
Merdimêkê karkerî verê fabrîka de adir verda xo
Merdimêkê karkerî ke teqayîş de birayê xo vîndî kerdbî, reaksîyonê xo hadiseyî rê mojna û verê berê fabrîkaya HABAŞ’î de adir verda xo. Bi mudaxeleyê welatijan û karkeranê dorûverî adir ame tefênayîş. La derheqê halê weşîye yê merdimê karkerî de ke bi giranî birîndar bî û berdîyabi nêweşxane, hetanî nika tu eşkerayîyêka resmîye nêameya dayîş.
Çalakîya karkeran: Rayîro sereke şîyayîşûameyîşî rê ame girewtiş
Karkerê ke fabrîka de xebitîyenê, kar verda û dest bi çalakîye kerd. Karkeran rayîro sereke yo ke şono fabrîka, şîyayîşûameyîşî rê girewt. Ê wazenê ke warê xebate de emnîyetê canê înan bêro temînkerdiş û hetanî ke kontrolê serbestî qedîyê, bi meaş bivejîyê îzin. Karkeran dîyar kerd ke hetanî waştişê înan bica nêrê, ê do çalakîyanê xo dewam bikerê.
9 kesî ameyî tepiştiş, patron zî bi hepisê keyeyî ame azadkerdiş
Çarçeweya cigêrayîşê derheqê merdişê 19 karkeran de, 11 kesê gumanbarî ke ameybî destbendkerdiş înan ra 9 kesî hetê hakimîya nobetdare ra ameyî tepiştiş. 2 kesê gumanbarî ke Serekê Heyetê Îdareyî yê şirketî Mehmet Ruştu Başaran zî înan mîyan de yo, bi şertê kontrolê edlî yê sey hepisê keyeyî ameyî azadkerdiş.
Patron bi şertê hepisê keyeyî ame azadkerdiş: Fabrîka de telefon qedexe kerd
Badê teqayîşî bi fermanê Serekê Heyetê Îdareyî yê HABAŞ’î Mehmet Ruştu Başaranî, bi telefonaan kewtişê karkeran ê fabrîkaye ame qedexekerdiş. Badê êrişê temsîlkaranê sendîka yê vera karkeranê ke qedexe û kewtişê zere red kerd, fabrîka de gerginî vejîye. Badê pêrodayîşê ke bi cewabdayîşê karkeran ê vera êrişî vejîya, eskeranê ke ameyî cayê hadiseyî zaf karkerî destbend kerdî.
Destbendkerdişê sendîkayîyan û qedexeya weşanî
Endamê Yewîya Karkeranê Ege Yucel Memîş û Sonay Tezcan ke badê teqayîşî seba piştdayîşê merdimanê karkeran şîbî nêweşxane û uca qisey kerdbî, bi îdiaya “şarî kîn û dişmenîye rê tehrîk kerdo” ameyî destbendkerdiş. Hetê bînî ra Mehkemeya Cezayî ya Sulhî ya Alîaga, waştişê Serdozgerîya Komare ya Alîaga ser, hetanî ke cigêrayîş biqedîyo, derheqê hadiseyî de her tewir xeber, roportaj û rexneyan de qerarê qedexeya weşanî da.
Bîlançoya qetlîamanê karî yê HABAŞ’î: Tewr tayê 45 karkerî merdî
Daneyê Meclîsê Weşî û Emnîyetê Karî yê Karkeran (ÎSÎG) zincîrê îhmalkarîye yê fabrîka ard ver çiman. Goreyê agahîyanê ke ameyê arêdayîş, serra 1995î ra nat fabrîkaya HABAŞ’î de tewr tayê 45 karkeran cuya xo vîndî kerda; 38 nê merdişan badê serra 2013î bîyê.
Reaksîyonê vera teqayîşê fabrîka yo ke netîceyê ci de zaf karkeran cuya xo vîndî kerd, dewam kenê. Birazayê Abdûlkadîr Kinacî yo ke hadise de cuya xo vîndî kerd, Arîf Kinacî derheqê prosesê badê hadiseyî û helwestê mesulanê dewlete û wayîranê fabrîka de Ajansa Welat (AW) rê qisey kerd.
‘Wezîrî tena ameyî û şîyî’
Arîf Kinacî da zanayîş ke apê ey hema rayîrê nêweşxane de cuya xo vîndî kerda û cayê hadiseyî de zî tewr tayê 15 kesan cuya xo vîndî kerda. Arîf Kinacî bale ante nêeşkerayîya derheqê hadiseyî ser û wina vat: “Goreyê agahîyanê ke nêweşxaneyî dayî ma, çîyêk kewto apê mi ser û bi no hawa cuya xo vîndî kerda. Raporê otopsî hema nêvejîyayo. Zaf wezîr û parlamenterî ameyî û şîyî la kesî tu agahîyêka nêda ma. Wezîrî tena hûmara telefonê xo da cinîya apê mi û vat ‘eke çîyêk bî, şima eşkenê mi rê telefon bikerê’ û şî.”
‘Ne wayîrê fabrîka ne zî mesulêk ame’
Arîf Kinacî dîyar kerd ke hetê fabrîka ra tu kes înan reyde nêkewto têkilî û qiseyê xo wina dewam kerdî: “Patronê fabrîka ame tepiştiş û dima ame azadkerdiş. O xora nêame ziyaretê ma la ey ra teber ne mudirêk, ne şefêk ne zî tu kesêko bîn ame. Yanî nêweşxane de çi ma rê ameyo vatiş, ma tena ey zanê; ey ra teber ma tu çî nêzanê.”
‘Bawerîya ma bi nê sîstemî nêna’
Arîf Kinacî qetlîamanê karî yê verênan ard vîrî û dîyar kerd ke hetanî nika berpirsîyarî nêameyê cezakerdiş û vat: “Wexto ke ma ewnîyenê hadiseyanê verênan ê ke fabrîkayan de qewimîyayê, ma vînenê ke tu rey berpirsîyarî nêameyê cezakerdiş. Coka bawerîya ma bi nê sîstemî nêna. Reyna zî ma do hetanî peynî dawaya heqanê xo ra fek veranêdê.”
‘Roja badê qetlîamî fabrîka reyna xebitna’
Arîf Kinacî reaksîyonê xo dewamkerdişê karî yê fabrîka rê mojna û wina dewam kerd: “Roja ke o qetlîam bî, roja dima sey ke tu çî nêbîyo fabrîka reyna xebitîya. Şewe reyna zext kerd karkeran û xebata xo dewam kerde. Ma fehm nêkenê, hende merdiman cuya xo vîndî kerd la xebate senî reyna dewam kerde?”
Vengdayîşê rêxistinbîyayîş û grevî
Arîf Kinacî peynîya qiseykerdişê xo de heme karkeran û taybetî zî karkeranê kurdan rê veng da ke yewîye û rêxistinbîyayîşî bikerê û nê çîyî ardî ziwan: “Halo ke ma nika tede yê, tena bi yewîya karkeran eşkeno bêro çareserkerdiş. Ganî karkerî qerarê grevî bidê û sendîkayanê karkeran de ca bigêrê. Eke wina nêkerê, aşmêka bîne yan di aşmanê bînan dima do reyna eynî çîyî biqewimîyê. Ma kurdî bi pêroyî karker ê û ma welatê xo ra ameyê koçberkerdiş. Verê her çîyî ganî ma kurdî bibê sendîkayî, rayîrê grevan akerê û pîya têbigêrê.”
