Colemêrg – Şemzînan de payîz reyde amadekarîyê werdanê zimistanî, ke adetê herêmî yê, dewam kenê. Besna Kirmizigule qalikê fasûlyayan ra heta dendikanê înan seba zimistanî vindarnena, mamûx yan zî încasan zî kelênena û dermanê xwezayî ci ra virazena.
Dinya de ewro felsefeya ke her çî seba eştene rê reyna xebitnayene, Kurdîstan de hezaran serran ra nat dewam keno. Çike şertê koyî û zimistanê giranî Kurdîstan de estê, şarê herêmî neçar mendo ke bi hişmendîyêka zanaye yê pawitişê werdî tevir bikero, berî ra herd ra bigîro û bikero çimeyê ciwîyayîşî. Her çî bi keda cinîyan û bi çanda kolektîfe ameyo ciwîyayîş.
Besna Kirmizigule, ke Şemzînan de ciwîyena, lobî, kundir, balcana sure û kartolan çinena û seba zimistanî virazena. Besna Kirmizigule mamûxê ke pira kerdê zî girênena û kena salçe seba mîyanê werdanê zimistanî. Wina zî bi girênayîşê mamûxî seba nêweşanê şekir û tansîyonî, ke keye yan zî komel de estê, dermanêko xozayî gêna. Besna Kirmizigule kakilê gozan kena mîyanê mamûxanê girênayîyan, dima hişk kena û sey qendê şekirî verdana. Bi na raye waştişê şîrînîye bi awayêko xozayî çare kena. Na rêça zanayeye û hekîmîye mojnena ke hişmendîya şarî ya Kurdîstanî bi fîzyolojîya merdimî ra vera yena viraştene.
Gorey zanayena ewroyî, fêkîyê mamûxe wexto ke karbonhîdrat helîno, ey derg kena û verê berzbîyayîşê lezîya şekirê gonî gêno. Potasyûmê mamûxan û asîdê rûnî û magnezyûmê gozan, tansîyonê gonî hemsenc kenê, kolesterolê xirab war ardenê û sîstemê dil û damaran pawenê. Wina, no berhem, ke bingeyê tarixî ra Kurdîstan ra yeno û kîler a Besna Kirmizigule de yeno asteyêko hunerî, hem ciwîyayîşê xozayî paweno hem zî zimistanî de sifreyan ra werd nêbirneno.
Amadekarîya werdanê zimistanî
Besna Kirmizigule ajansa ma rê derheqê nê werdan de qisey kerd, dîyar kerd ke 35 serrî yo ke ey amadekarîya werdanê zimistanî kenê û vat: “Ma wisarî de fasûlya/lobî çînenê û payîz de qalik û dendikê înan vejenê. Seba zimistanî ma nê şorbe, girar û ê bînan de xebitnenê. Tena fasûlya nê, ma balcananê suran, kundir, kartol û heme çîyan çînenê û pîya kenê seba zimistanî.”
Kulinda dayîka Besnaye
Besna Kirmizigule derheqê viraştişê werdanê ke mamûxan ra yenê kerdene de zî qisey kerd û wina dewam kerd: “Ma mamûxan kom kenê û anê girênenê. Girênayîşi ra dima ma parzun ra derbas kenê û reyna girênenê. Qasê 2 seatî ma girênenê, rind hasil beno û beno zê salçeyî. Salçeyê mamûxan ma zimistanî de kenê mîyanê tirşik û şorbeyan. Re re zî ma nê salçeyî birinc û dolmeyan ser o rijnenê. Zaf weş beno, îştaha merdimî ya werdî akeno. Ma bastêqê mamûxan zî virazenê.”
Dermanê neweşanê şekir û tansîyonî
Besna Kirmizigule bale ante serê werdê seba şekir û tansîyonî û vat ke dermanêko xozayî yo: “Wexto ke ma mamûxan girênenê, kakilê gozan zî kenê mîyan û hişk kenê, dima sey qalibê şekirî birnenê. Kesê ke nêeşkenê çayî bi şekir bişimê, sey nexweşanê şekir û tansîyonî, ma nêy danê înan. No çîyêko xozayî û dewîyî yo û kîmyasal nîyo. Coka seba nêweşan zaf rind o.”
