Riha – Endamanê Koma Berxwedan dîyar kerd ke do bi xoverdayîşê Komelê Demokratîkî muhtewaya deyîranê xo, rayraşîyayîşî xo û vindertişê xo dîyar bikerê û goreyê krîteranê Komelê Demokratîkî xo îfade bikerê. Endamanê kome dîyar kerd ke ê viraştişê huner û deyîranê xo de tu wext xo teberê şarî de nêvînenê. Deyîre înan her tim serê welatî, agêrayîşê welatî û heskerdişê welatî de bîyê, aye ra qîbleyê înan welat o.
Muzîk seba şarî kurdî tena warêko hunerî nîyo, eynî wextî de wasitayêko tewr xurt ê xoîfadekerdiş û neqlkerdişê vîrê kulturî yo. çîyê ke bi nuştekî nêameyê pawitiş, bi raya muzîkî dewrê neslanê neweyan yeno kerdene. Nê çarçewa de tarîxê muzîkê polîtîk yê kurdî de cayê Koma Berxwedan tena sey grûba muzîkî nê, la sey wendegehêko kulturî û têkoşînî yo.”yeno erjnayene. Koma Berxwedan ke serra 1983 de bi projeya Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalan ameye ronayene, warê kultur û hunerî de sey xebatêka stratejîke ya şorişî ameye rêxistinkerdene.Bi pêşnîyara Ocalanî, kome kulturê çar parçeyanê Kurdîstanî zereyê sazgehêk de ardê yewca û bi albumanê xo yê tarîxî yê sey “Botan 1987” moral û hişmendîya şarî de rolêko pêşeng kaykerd. Tewlê ke kome teda konseptanê qedexekerdişî yê serranê 1990î serra 2019î de bi hawayêko pratîkî xebatê xo vindarna bî zî, demê neweyî de seba ganîkerdişê nê serdemê neweyî de gamêka newe ame eştene.
Endamanê kome qerar da ke bi destpêkerdişê prosesê ‘Aştî û Komelê Demokraîkî’ ra tradîsyonê xo reyna newe ra awan û dewam bikerê. Endamê Koma Berxwedanî Xelîl Xemgîn, Hozan Şemdîn, Hekîm Sefqan, Cewat Mervanî, û Hozan Seyîtxan derheqê prosesê ‘Aştî û Komelê demokratîkî’ û averşîyayîşanê peyênan de Ajansê Welatî rê qisey kerd.
‘Seba ma bingeyo esasî Manîfestoyê Komelê Demokratîkî yo’
Ewilî endamê Koma Berxwedanî Hunermend Xelîl Xemgînî destpêkê qiseykerdişê xo de kesê ku goşdarîya înan kenê, silam û hurmetê xo pêşkêş kerdî û dîyar kerd ke hêvîyê înan hema zî gandarê û wina vat: “Ma sey grûbe prosesêko ame dest pêkerdene zereyê xo de munaqeşe û erjnayîşanê xorînan kenê. Seba ma bingeyo esasî Manîfestoyê Komelê Demokratîkî yo. Ma nê prosesê wina erjnenê ke şorişê Kurdîstanî xeylê astan ra vîyart. Yanî 50 serran de zaf sewîyeyanê cîyayan ra vîyart. Ma nika şorişê Kurdîstanî sey kede, xonewekerdiş, asta newe, proseso newe, sey kesê ke newera biciwîyo vînenê û erjnenê.Sewîyeya ke şoriş resa ci, têkoşîn resa ci zaf nirxê girdî bîyê û serê nê nirxan de proseso newe Komelo Demokratîk awan bîyo û do şarê ma bi Komelê Demokratîkî reyde tewr zêde ver bi ronayîşê cuyêka hempare, aştî û demokratîke bero.
Ma hêvîyêka girde nê prosesî de vînenê
Ma verê her çîyî naye zaf rind bizanê, no tam se serrî yo sey şarê Kurdî binê îşxalî de yê. Di netîceyê têkoşînê şarê Kurdî yê 50 serran ê bêemsalî de raya ewilî seba çareserkerdişê meseleya şarê Kurdî qanûn û diyalog kewenê vernî. Ma na sey gama ewilîne vînenê. Helbet bi taybetî şarê kurdî nê prosesî de hem seba xo reyna newe ra awan bikero, sewbîna zî îmkanê ke abenê rind bikar bîyaro û wayîr bivejîyo. Na gamêka rinda. Her kesî wina hêvî kerdêne ku çareserî çare çar rayêk de bibo, la çareserî wina nêbena, konjonktura dinya wina nîya. Ganî merdim nê zaf rind bizano û wina têbigêro. La na raya ewilî ya ke hetê qanûnî ra berêk abîyo. Seba ma kurdan zî no firsend û serkewtişêko rûmetdar û gird o. No keyber do vernîya zaf çîyan abikero. Seba averşîyayîşê şarî êdî qerar serê hêzê şarê Kurdî de maneno. Seba naye zî gerek no proses zaf rind bêro erjnayîş.”
‘No erjê şarî yo’
Xelîl Xemgînî vist vîr ke Koma Berxwedan serra 1983 ra nat zaf prosesî û sewîyeyan ra vîyarta û nê çîyî vatî: “Sere de bi tarzêko zaf rind ronayîşê xo viraşt û zaf erjê rûmetdarî awan kerdî. Taybetî zî berardiş de Koma Berxwedan wextê zaf rindî û serkewteyî vîyarnayê. Şarê Kurdî bêguman vengê Koma Berxwedan, hunermendîya ke Koma Berxwedan aver berde bî, verar kerd û Koma Berxwedan bîye hêvî û vengê şarî. No zî bêguman seba Koma Berxwedan bî erj û barêko gird ke ver bi hedefanê girdan rayra şiro. Taybetî serranê 90î ra pey Koma Berxwedan prosesê zaf aloz û zehmetan ra vîyarte. Wexto ku welatanê Ewropa de qedexekerdişê sîyasî serê têkoşînî de virazîya, zaf tenganî reyde rî bi rî mende. Taybetî nê serranê peyênan de Koma Berxwedan seba pawitişê estbiyayîşê xo xoverdayîşêko bêemsal rayraberd. La reyna zî tewlê heme hewldayîşan zî nêeşka bi vurnayîşanê rewşa sîyasî û herêmî yê dinya reyde xo newe bikero, la no zêde aver nêşî. Koma Berxwedan sey sazgehêke zereyê kulturê kurdî de modelêko ewilîn bî. Sewbîna taybetî bi destpêkerdişê nê prosesî ma kewtê merhaleyêka newe û ma vat Koma Berxwedan vêşêna û vîndî bena. Ma sey embazanê Koma Berxwedanî reyna ameyê têhet ma vat no erjê şarî yo, gerek ma nê erjî bidê ciwîyayene û wayîr bivejîyêmê. Ma bieşkê nê sey wezîfeyêk dewrê neslanê neweyan bikerê. Nika zî Koma Berxwedan ferasetê xo manîfestoyê Rayber Ocalanî ra girewto. Ma xo uca de vîna û sey prosesê Komelê demokratîkî ma reyna dest pêkerd.Ma nika dest bi kar û xebatanê xo kerd. Ma do Koma Berxwedan hîna gird bikerê. Çi destê ma ra bêro ma do bikerê.”
‘Qibleya ma welatê ma yo’
Tewr peynî de Xelîl Xemgînî qiseykerdişê xo bi nê cumleyan qedêna: “Do xoverdayîşê Komelê Demokratîkî muhtewaya deyîranê ma, rayraşîyayîşî ma, vindertişê ma û çîyê ke ma wazenê awan bikerê, dîyar bikero û ma do goreyê krîteranê Komelê Demokratîkî xo îfade bikerê. Ma do mîyanê xoverdayîşî de bê. Paradîgmaya ma ya kultur û hunerî da ronayîş ra heta nika agêrayîşê welatî hêvîya ma ya tewr girde ya û ma naye ser ameye ronayene. Qibleya ma welatê ma yo. Bi rastî zî badê ke no qanûn meclîs ra vîyart heme embazî zereyê heyacanêke de yê. Bêguman ma huner seba welatê xo viraşt û hunermendî seba komelê xo kerd û ma tu wext xo teberê şarê xo de nêfikirênê.”
‘Do bibo cewabê şarî’
Hozan Şemdînî zî dîyar kerd ke Koma Berxwedan grûbêka neteweyî ya û nê çîyî vatî: “Verê mîyanê kultur û hunerê kurdî de grûbî çin bî. Yan dengbejî bî yan zî bi sereyê xo kesî bîbî. Koma Berxwedan zî tarîxî xo de rolêko zaf muhîm kaykerd. Lingê na kome hem welat û hem zî teberê welatî de bî. Nê prosesê muhîmî de ez bawer kena ke na grûbe do bibo cewabê şarê ma yê kultur û hunerî.”
‘Ma do na prosesî de cayêko muhîm bigîrê’
Hekîm Sefkanî bal ant ser muhtewa û melodîyanê ewilînan ê Koma Berxwedan û dîyar kerd ke na kome, koma şarî ya û nê çîyî ardî ziwan: “Na prosesî de zî bi ziwanê prosesî do wina bibo. Senî ke wextanê verênan de ma sey Koma Berxwedan rolê xo kaykerd, seba ronayîşê Komelê demokratîkî, seba prosesê aştî de destê Rayber Apo bihêz bikerê û ca bigîrê ma do xo newe bikerê û têkoşîn bidê.
Têkoşîn nêqedîyayo, şeklê têkoşînî vurîyayo. Têkoşîno tewr giran kede wazeno, ronayîşê Komelê Demokratîkî yo. Heta nika xoverdayîşo çekdarî bî, la nika şeklê têkoşînî vurîya û ma zî sey Koma Berxwedan xo ra bawer ê, ma do nê prosesî de cayêko muhîm bigîrê.”
‘Ma do goreyê prosesê neweyî têkoşîn bidê’
Cewad Merwanî zî ard vîr ku Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalan ronayoxê Koma Berxwedanî yo û nê çîyî ardî ziwan: “Goreyê Manîfestoyê Rayber Apo, wa şarê ma, ma ra bawer bo û ma do reyna şarê xo reyde bê. Na kome do bi hawayêko modern wurzo rolê xo û goreyê prosesî neweyî têkoşîn bido. Sewbîna bi her hawayî ma do şarê xo rê, neslanê neweyan rê bibê cewab. Hîna gird, hîna rind ma do na kome bidê ciwîyayîş, kar û barê xo dewam bikerê.”
‘Neslê neweyî do feyde bigîrê’
Sewbîna Hozan Seyîdxanî dîyar kerd ke prosesêko newe ame destpêkerdiş û no proses hîna zaf hesasîyet warê hunerî de wazeno û wina qisey kerd: “No proses hîna zaf stîlê neweyî, hem muhtewaya qewetine, uslubêko rind û felsefeyêk wazeno û hem zî prosesê Komelê Demokratîkî de huner bieşko nê rol û mîsyonê xo wirzo. Ma hêvî kenê ke neslê neweyî do zaf feyde na kome ra bigîrê.”
