Rayberîya Têgêrayîşî dîyar kerd ke qanûnê çarçewa wayîrê kêmîyanê cîdîyan o û wina vat: “Bi kilmekî eke no qanûn ziwanê aştî xo rê bikero esas, hetê Rayber Apo ra bêro rayberdene û bi qanûnanê demokratîkbîyayîşî yê neweyan bêro qayîtkerdiş, eşkeno bêro caardene.”
Rayberîya Têgêrayîşî têkildarê qanûnê çarçewa de eşkerayî da û dîyar kerd ke eke qanûn ziwanê aştî xo rê bikero esas û hetê Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalanî ra bêro rayraberdene eşkeno bêro caardene.
Eşkerayîya Rayberîya Têgêrayîşî wina ya:
“Qanûnê çarçewa yo ke bi aşman o paweyê ci yê, komîsyon ra vîyart û do meclîs de bêro tesdîqkerdene. Zaf kesî bi tewrêko huşk vera nê qanûnî vejîyayî û tayê kesan zî qanûn zaf hetan ra rexne kerd. DEM Partî zaf kêmîyê qanûnî komîsyon de rexne kerdî û ganî çîyê badê qanûnî bêrê kerdene dîyar kerdî. Rayber Apoyî badê eşkerayîya Devlet Bahçelî vatbi, hêzê mi est o ke rewşa şerî yê ke sebebê meseleya kurdan o, bianco serê zemînê huqûqî û sîyasî.
Bi vengdayîşê Aştî û Komeleyê Demokratîkî ya 27ê sibata 2025î ra nat rayvistişê naye bi şênberî rona bî. Têgêrayîşê ma yê Azadîye serê bingeyê vengdayîşê Rayber Apo seba averşîyayîşê prosesê Aştî û komelê demokratîkî mesulîyetê xo ard ca. Serê nê bingeyî de serr û nêm o şer nêqewimîyeno. Mîyanê demî de seba caardişê aştî, demokratîkbîyayîş û çareserîya meseleya Kurdan meclîs de Komîsyona Demokrasî, Way û Birayîye û Paştdayîşê Mîlî ameye ronayene, nêtîceyê pêvînayîşanê nê komîsyonî de bi kêmîyêna cîdîyan zî raporêk ame amadekerdene ke eşkeno muhîm bêro vînayene.
Ziwanê qanûnê kokî ganî ziwanê aştî bo
Rayber Apo nê prosesî de seba vetişê qanûnê kokî yo ke rayîrê çareserîya meseleya kurdan û demokratîkbîyayîşî dîyar keno, hem bi rayedaranê dewlete hem zî bi DEM Partî û Têgêrayîşê ma yê Azadîye reyde têkilî û dîyalog rona. Ma zî nê prosesî de munaqeşeyî serê qanûnê kokî nêzdî ra şopnayê. Tekildarê verkarê qanûnî yo ke bi şeklanê cîyayan resa ma, bi rayîrê eşkerayîyan ma fikir û rexneyê xo pêşkêşê raya pêroyî kerdî. Verê her çîyî ma dîyar kerd ke ziwanê qanûnê kokî yo ke aştîye keno hedef ganî ziwanê şerî nêbo, ganî ziwanê aştî bo. Seke Rayber Apo vat, ma bale ante serê nê xisûsê ke bi şeklê ne normal, teng û xizmetê ameyoxî nêkero nêbo, ganî goreyê hesasîyetê hetan bêro amadekerdene.
Ma dîyar kerd ke seba gama ke qanûn dîyar keno bêrê eştene
Ganî qetî Rayber Apo azad bo û bieşko bi hawayêko azad kar bikero. Ma muhîmîya naye arde ziwan ke no qanûn ganî sozê naye bido ke çarçewaya tayê gamanê dîyar kerdeyî qanûnanê azadî û demokratîkbîyayîşî de vejîye. Rayber Apoyî xo ra verê eşkerayîya ma bi rayîrê heyetê DEM Partî raya pêroyî re pare kerdbi ke ganî metod û amancê qanûnê çarçewa çi bê. DEM Partî û hêzanê demokrasî zî nê prosesî de serê qanûnê çarçewa de fikrê xo, pêşnîyazê xo dîyar kerdî û na babete de tayê pêvînayîşî zî kerdî. Qanûno ke bi aşman o yeno munaqeşekerdene û şarê ma, ma û hêzanê demokrasî fikrê xo dîyar kerd, teberê vera meylê neyarîya kurdan ê meclîsî ya bi provokasyonan, bi qebulkerdişê heme hêzanê sîyasîyanê bînan komîsyona edaletî ya meclîsî ra vîyart. Caardişê qanûnî rasterast bi rayberîya Rayber Apo mûmkîn a.
Zereyê nê qanûnî de şaşîyê û kêmîyê cîdî est ê.
Pêşnîyarê ke raporê komîsyonê meclîsî de seba çareserîya meseleya kurdan û demokratîkbîyayîşî ameyê kerdene, nê raporî de ca nêgirewtê. Coka bi temamî cewab nêda amancê çareserî. Bê şuxulnayîşê çekuya Kurdî vatena bêçekbîyayîşî nîşan dana ke mesele bi hawayêko hempar nêameyê erjnayene. Tewlê bi kêmîyê zereyî yê cîdîyan, terîm û ziwanê ke ameyê şuxulnayene zî seba qanûnêk aştî problemêko cîdî yo.
Bêguman no ziwan ziwanêko winasî yo ke şarê ma û têgêrayîşê ma nêşkeno qebûl bikero.Têgêrayîşê ma zî şarê ma zî dîyar kerd ke eke do qanûnêk bêro vetene û no proses bêro rayraberdene, na tena bi şertanê gureyayîş û weşîya azad a Rayber Apoyî bena. Naye zî her firsendî de ameyê vatene. Tena bi şertanê azad ê weşîye û gureyayîşî yê Rayber Apo seba têgêrayîşê ma eşkeno gamî bêrê eştene û caardene. Na bi rayberîya rasterast a Rayber Apoyî mumkin a.
Prosesê Aştî û Komelê Demokratîkî tena bi şertanê gureyayîş û weşîya azad a Rayber Apo eşkeno aver şêro. Sey Têgêrayîşê Azadîye bi verdîyayîşêk Rayber Apo wayîrê şertanê azad ê gureyayîş û weşîye bo, ma heme gamî eştî. Devlet Bahçelî hîna roja verêne de sozê caardena heqê hêvî seba Rayber Apo da. Devlet Bahçelî û rayedarê AKP’yî dîyar kenê ke no proses polîtîkaya dewlete ya. Qiseykerdişî heme zî çarçewaya na polîtîka de benê.
Devlet Bahçelî dîyar kerdbi ke proses Aştî û komelê Demokratîkî de Rayber Apo do bibo ‘Koordînatorê Sîyasîbîyayîşî û Prosesê Aştî.’ Rayedaranê dewlete zî na pêşnîyaze ya Devlet Bahçelî qebûl kerde. Labelê rolê ke Rayber Apo do nê prosesî de kay bikero, qanûnê çarçewa de nêameyo dîyar kerdene. Tena bi hawayêko nezelal ameyo vatene, heyeto ke binê serekayî hetkarê Serekkomarî de bêro ronayene do bieşko heyetan awan bikero. Eke Rayber Apo nêşko mîyanê şertanê azad ê weşîye û gureyayîşî de seba nê heyetî koordînatorîye bikero, zaf xisûsê ke qanûn dîyar keno do nêrê ca.
Rayîr û metodê caardena qanûnî
Coka rayîr û metodê caardena qanûnî muhîm ê. Her qanûn, wexto ke bi rayîr û usulanê rast bêro caardene o wext eşkeno bikewo pratîk. Rayîr, metod, rayberîye û uslub muhîmo. Çike no qanûn bi ferzkerdişêko yewhet nêbeno. Babeta ke hende muhîme de rayîr û metodê afirîner û verakerdoxî muhîm ê. Bi kilmekî, no qanûn eke ziwanê aştî ser esas bêro girewtene û pratîkîbîyayîşê aye hetê Rayber Apo ra bêro rayraberdene, badê ra zî bi qanûnanê demokratîkan ê neweyan ê ke do bêrê vetene bêro qayît kerdene, o wext eşkeno bêro caardene.
Qanûnî serê bingeyê demokratîkbîyayîşî de verakerdişê warê sîyasî yê demokratîkî daye vernîya xo. Karê sîyasî yê demokratîkî tena bi demokratîkbîyayîşê ke azadîya rêxistinbîyayîş û fikrî garantî keno, eşkeno bêro rayberdene. Coka no qanûnê çarçewa bê ereyvistiş ganî bi kar û qanûnanê serê esasê demokratîkbîyayîşî bêro zêdekerdene. Seke Rayber Apo û heme hêzanê demokratîkî dîyar kerd, ganî no qanûn bibo destpêk. Eke bibo qanûnêk do vernîya averşîyayîşan badê ra akero, o wext do rolê kok û çarçewabîyayîşî bîyaro ca.
Yeno waştene ke gerîla bêçek bibo û bêro
Eke şêro Tirkîya serê bingeyê azadîya fikrî û rêxistinbîyayîşî nêşko sîyaseto demokratîk bikero, eke serê bingeyê rêxistinbîyayîş û qiseyanê xo bêro sûcdarkerdene û bêro girewtene, o wext warameyayîşê gerîla yê deşte hetêk de, sîyasatmedarê ke mecburîyet ra şîyê Ewropa zî do nêeşkê agêrê. Na tena mîsalêko şênber o.
Bêguman zaf rayîrê cîyayî yê demokratîkbîyayîşî û çareserîya meseleya Kurdan est ê. No qanûn destpêkêk o. Verê her çîyî de meseleya kurdan, seba çareserîya heme meseleyan ganî xebata demokratîkbîyayîşî bêro averberdene. Coka ganî şarê ma û heme hêzê demokrasî seba demokratîkbîyayîş û çareserîya meseleya Kurdan xo bi rêxistin bikerê û têkoşîn bidê. O wext qanûnê ke ameyo vetene bi raştî zî do wayîrê rolê qanûnê çarçewa bo; do bibo destpêkêk seba averşîyayîşanê muhîman.”
