Çalakîya ke vera projeyê GESî ya dewa Malê Sala ya Erxenîya Amedî de ameyî viraştene de ameyî nîşandayene ke ê do qet destûr nêdê ke cayê înan ê cuye bêrê çinkerdene.
Dewa Malê Sala ya ke girêdayeya qezaya Erxenî ya Amedî de ya, vera projeyê Santralê Enerjîya Rojî (GES) ke wazenê bêro viraştene, hetê dewijan û rêxistinanê ekolojî ra yew rayîrşîyayîş ameyî organîzekerdene. Meclîsê Ekolojî yê Amedî, Baroyê Amedî, Têgêrayîşê Ekolojî yê Mezopotamya, temsîlkarê dezgeyanê sivîlan û partîyanê sîyasîyan û bi seyan dewijî tewrê rayîrşîyayîş bîyî. Rayrayşîyayîş de pankartê ‘Xozaya ma estbîyayîşê ma ya, ma ey ra fek veranêdanê’ ‘Talanî rê ney, xoza rê heya’ û dowîzê ‘Dest mede awe û herra ma’, ‘Xoza ra ney, vera talanî de vindere’ ameyî berzkerdene.
Rayrayşîyayîşo ke verê dewe ra heta mîyanê dewe dewam kerd, zaf rey sloganê ‘Ma do bi xoverdayîşî ser bikewê’, ‘Biciwîyo xoverdayîşê xoza’ û ‘GESî rê ney’ ameyî qîrayene. Dewij Rifat Încî yo ke metnê eşkerayîye wend, dîyar kerd ke proje zerar dano xoza û weşîye û wina vat: “Projeyê GESî yo ke dewa ma de yo, tesîrêko xirab serê kalîteya hewayî de keno. Zerar dano çimeyê awe û herre û înan tewrê tehlukeyî keno. Şuxulnayîşê panelan de metalê giranî yenê şuxulnayene. Beşêk nê hacetan ra madeyê kanserojenî tede estê. Seba weşîya merdiman rîskêko pîl virazeno. Panelanê rojî de madeyê zerardayîşî zey lîb (qurşun), sifr, sîm, galyum, kadmiyum tellurîd, kadmiyum sulfîd, polîvînîl florûr, selenyum, arsenît û sîlîkonê krîstalî de zî sîlîkon tetraklorûr est ê. Ma do qet destûr nêdê ke herra ma bi jehrî bibo û rêçberî û heywandarî biqedîyo.”
Destûr nêyeno dayene
Hemsereka Şaredarîye ya Erxenî Bîrsen Arzak Bayar zî dîyar kerd ke ê do bi qet yew raye destûr nêdê talankerîye û nê çîyî vatî: “Nê projeyî seba talankerdene mêrganê ma yenê kerdene. Ma do pîya dewijan reyde vera nînan de xover bidê. Ma do ameyoxê domananê xo nêkerê qurbanê însafê nê talankeran. Ma do qet destûr nêdanê projeyanê winasîyan. Ma do pîya dewa xo reyde xover bidin. Ma do vera zerarê ke danê xozaya qezaya ma de vindirê. Ez veng dana şarê ma ke mîyanê yewbîyayîşî de xover bidê. Mergî yê ma yê û do yê ma bimenê.”
‘Ma do xover bidê’
Parlamenterê verên ê HDP’yî yê Mûşî Ahmet Yildirimî zî dîyar kerd ke GES madeyanê kanserojenan varneno serê herre û wina qisey kerd: “Ma do destû nêdê ke mergê ke domanîya ma tede vîyarta, bibê qurbanê talanî. Bi kerrebirnayene, kargehanê çîmentoyî, bendawan, GES û madenan herra ma yena qirêjkerdene. Wexto ke qerarî yenê girewtene, qet fikrê şarî nêgînê. Zirarê GESanê ke emrê înan 30 serrî yo û do bidê herre, zaf pîl ê. Madeyê kanserojenî serê herre de yenê veradayene. Dewijan yena waştene ke reçberî û heywandarî ra bêpar bibe. Ez vengdayîş kena ke ma pîya bi dewanê dormeyî verê nê kanserê ke wazenê serê bi hezaran donim erdî de veradê, bigîrê. Bêrê ma pîya xover bidê.”
Serekê Komîsyonê Cugeh û Şaristanê yê Baroyê Amedî Ahmet înan wina vat: “No ware, yeno waştiş ke bi 60 hezar panelanê jehrinan bêro girewtiş. Xeylî cayanê Amedî de bi hezaran donim erdan wazenê bikê qurbanê talanê GES’î. Mudurîyetê Weşîye yê qezaya Erxenî raporê ÇED’î de bale ante zerarî ser ke raporê GES’î eşkeno bido. Ma wazenê îfade bikerê ke ma nê projeyê talanê yo ke ekonomî, weşîye û ameyoxê şarê ma binpay keno, qebul nêkenê. Ma do ewilî warê huqûqî de û her warî de kişta şarî xo vinderê.”
Badê qiseykerdişî, girse derbasê warê merge ya ke sey cayê viraştişê GES’î ameyo dîrakerdiş, bîyî. Dewijan ke tîya de reaksîyonê xo mojnayê, dîyar kerd ke ê do destûr nêdanê GES’î.
Reaksîyonê vera GES’î bi sloganê ‘Ma do bi xoverdayîşî ser bikewê’ qedîya.
