Amed – Welatijo bi nameyê Huseyîn Turan o ke 80 serrî yo, dewa Nenyas ya qezaya Licê ya Amedî de ciwîyeno, bale ante serê zilmê dewlete yê vera kurdan û vat : “Ma zî sey miletanê bînan ê dinya wazenê bi hawayêko azad, aştî û birûmet, herra xo ser o, bi zwiwanê xo mîyanê sîstemêko demokratîk de biciwîyê.”
Erdlerzê serra 1975î ke qezaya Licê ya Amedî de bi girdîya 6,7î virazîyabi û bîbî sebebê rijîyayîşê ekonomîyê dewan û destpêkerdişê qonaxa yewine ya koçberîye. Serra 1990î de bi maneya ewleyîye, polîtîkayêko sîstematîk ê vêşnayîş û vengkerdişê dewan ame rayra berdiş.
Na koçberîya bi darê zore, bi sebebê destbenkerdişan, îşkenceyanê giran û rijîyayîşê sîstemê komelkî û kulturî ê şarê herême. Licê zî nê cayan ra yew bi ke tewr zêde tesîr bi; xeylî dewê Licê bi zorî ameyê vengkerdene û vêşnayene, sewbîna qorîcîyî şarî ser o ame ferzkerdene.
Nê tedayan ver, xeylî keyeyî bêçare mendê ke awe û herra xo ra fek veradê û koçê şaristanan kerd. Ewro, Prosesê Aştî û Komelê Demokratîk de waştişê şarê no yo ke dewe û wareyê înan azad bibê ke mîyanê aramî û ewleyî de agêrê û waranê xo de biciwîyê.
Huseyîn Turan ke dewa Nenyas ya Licê ra yo û yew şahidê hadîseyanê serranê 90î yo. O agêrayo dewa xo û qalê polîtîkayanê zilmê dewlete kerd.
‘Dewlete waşt ke sîstemê ma yê cuye birijîyo’
Huseyîn Turan bi teferuat qalê cuya verên ya dewan kerd û îfade kerd ke cuya înan heta erdlerzo gird ê serra 1975î zaf baş û biserûber bîya. Huseyîn Turan da zanayîş ke ê wextan de ekonomîya dewan bi temamî weykerdişê heywanan û citkarîye ser o bî û her keyeyêk eşkayene debara xo bi asanî bikerdêne. Huseyîn Turan dîyar kerd ke badê ê erdlerzî û taybetî destpêkerdişê tedaya dewlete yê serranê 1990î de, sîstemê înan o ekonomî û nîzamî cuye bi temamî xeripîya, dewa înan ame dorpêçkerdiş û netîce de bêçare mendê ke warê xo ra koç bikerê.
‘9 banî ameyê vêşnayene’
Huseyîn Turan bale ante serê hedîseyanê dorûverê Licê û wina dewam kerd: “Serra 1993î de tedayê leşkerî resayê asta tewr cor û netîceyê hêrişan de nêzdîyê 9 keyeyê dewê ma ameyê vêşnayîş û talankerdiş. Badê vêşnayîşê dewan û malê ma, çîyêk destê ma de nêmend û ma bêçare mendê ke verê xo bidê merkezê Amedî. Rîyê polîtîkayanê koçberkerdişê barbaran ra, ma bêçare mendê ke mîyanê şertanê giranan de cuya xo bidomnê û xo ver bidê.”
14 rojî îşkence dîyo
Huseyîn Turan tedayê ke vera ey bîyî, ser o qisey kerd û wina vat: “Aşma Remezanî serra 1996 de hetê hêzanê ewleyî ê dewlete ra ameyo girewtiş û 14 rojî îşkenceyêko giran ra derbas bîyo. Badê nê prosesê giranî ê destbendkerdişî, ez 3 aşmî û nêm hepîsxane de menda. Dewa ma zî her game binê çîmanê leşker û qorîcîyan de bî, coka cuya dewe êdî ma rê bi heram.”
‘Sebebê vejîyayîşê PKK’yî qedexekerdişê ziwanî bi’
Huseyîn Turan sebebê têkoşînê vakurê Kurdîstanî û girewtişê sîyasetmedaran zî wina erjna: “Yew sebebê vejîyayîşê PKK’yî o tewr gird, qedexekerdişê zîwanê kurdkî, nêbîyayîşê îmkananê karî, polîtîkayanê asîmîlasyonî û tedayê sîstematîk ê nasnameyê kurdî ser o bi. Nê neheqîyan ver ma kurdan, dest bi cigêrayîşê heqanê xo yê meşru kerd û vera nê zilmî ma vengê xo berz kerd. Sewbîna girewtişê neheq ê sîyasetmedaranê kurdî sey Selahattîn Demîrtaş û tecrîdo giran Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalan ser o, girewtişê kesê ke waştişê heq û azadîya xo kenê, qerarêko bêhuqûq û sîyasî yo.”
‘Waştişê ma awankerdişê sîstemêko demokratîk o’
Huseyîn Turan peynîya qiseyê xo de vengdayîşê garantîkerdişê azadîye kerd û waştişê xo ard ziwan: “Sey heme şaranê azad ê dinya ma zî wazenê herra xo ser o bi hawayêko azad, birûmet û mîyanê aştî de biciwîyê. Waştişê ma yo tewr gird awankerdişê sîstemêko demokratîk ke tede ziwanê kurdkî azad bo, îmkanê kar seba pêro kesan bibo û gede û tornê ma bieşkê ameyoxêko ewle û aramîye de cuya xo bidomnê.”
