Rayberê Têkoşînê vera Adirî yê Daîreyê Îtfîya yê Şaredarîya Amedî ya Şaristanê Girdî Murat Acet û Muhendisê Zîretî Mahsun Ece derheqê veşnayîşê firêzan de dîyar kerd ke veşnayîşê firêzan zerarê tewr mezinan dano xoza û gandaran û dîyar kerd ke veşnayîşê firêzan berhemdarî û ameyoxê herre çin keno.
Citkarî seba ke mesrefê înan kêmêr bo û hêgayê înan reya bîne bêrê ronayene, firêzan veşnenê. La serê erdî de xerabîyê yenê meydan ke agêrayîşê ci çîyo. Germîya zêde ya ke demê adirî de yenê meydan, mîkroorganîzmayê bifeyde, bakterî û kêzike ke binê erdî de yê û erdî weye kenê bi temamî çin keno; herra ke madeyanê xo yê organîkan vîndî keno, kapasîteya tepiştişê awe vîndî keno û ver bi erozyon û çolbîyayîşî şono. Sewbîna xeylê tewirê heywanî zî mîyanê adirî de çin benê û hemsencîya ekolojîke zerarêko pîl vînena. Pisporî hîşyar kenê ke ganî bi lez rayîrê adirê firêzan bêro girewtiş ke krîzêko ekolojîk û sosyo-îktîsadî vejeno meydan.
Adirê firêzan ke sebebanê sereke yê xerabkerdişê xoza ra yew o, serra peyêne de zêde bîyo. Goreyê daneyanê Serekîya Daîreyê Îtfaîya ya Şaredarîya Amedî ya Şaristanê Girdî, 1ê gulane ra heta 12ê temmuze hûmara adirê firêzan 319 bîye labelê na hûmare heta 28ê temmuze resaye 541. Na babete berzbîyîşê nêzdîyê 70% mojnena. Eynî wextî de adirê vaş û sîmerî 784 hedîseyan ra vejîyaye 906, adirê hêgayan 174 hedîseyan ra resaye 187 û adirê rez û baxçeyan zî 71 hedîseyan ra vejîya 92 hedîse. Nê daneyî mojnenê ke adir tena berhemê citkaran nê, eynî demî de ameyoxê erdî û hemsencîya xoza zî veşneno.
Rayberê Têkoşînê vera Adirî yê Daîreyê Îtfaîya yê Şaredarîya Amedî ya Şaristanê Girdî Murat Acet û Muhendîsê Zîretî Mahsun Ece derheqê veşnayîşê firêzan û zerarê înan ê serê xoza de ajansê ma rê qisey kerd.
‘No zerar tena xoza reyde sînordar nêmaneno’
Murat Acetî da zanayene ke adirê firêzan krîzêko pîl ano meydan û vat: “No adir zerarê tewr pîl dano xoza gandaran. Demo ke ekîbê ma şonê herême, ma vînenê ke zaf milçikî, kewî, marî û kesayî veşayê. Adir cewher û organîkîya herre çin keno; hem aborîya citkaran xirab beno hem zî oksîjenê hemwelatîyan kêm beno.” Murat Acetî bale ant ser ke 1ê gulane ra heta ewro 1.804 adirî ameyî tespîtkerdene û vat: “Citkarî hîna zaf sebebanê aborî û vêşbîyayîşê fîyetê mazotî ra rayîro asan weçînenê û firêzan veşnenê.”
‘Ma seba hîşyarkerdişî dest bi xebate kerd’
Murat Acetî îfade kerd ke va adirî bi lez vila keno û wina dewam kerd: “Sey şaredarî, ma hewna aşmanê hamnanî de seba nêveşnayîşê firêzan dest bi xebatan kerd. Ma şîyî zîyaretê melayanê camîyan, miftîyan, sazgehanê perwerde û rayberîyanê herêmîyan. Ma broşurî vila kerdî û mekteban de seba azanê neweyan perwerdeyî dayî. Ganî pêro sazgehê sîvîlî û hemwelatîyî destê xo bidê yewbînan ke ma rayîrê nê xirabkerdişê ekolojîke bigîrê.”
‘Cezayê îdarî yê serra 2026î’
Muhendisê Zîretî Mahsun Eceyî zî dîyar kerd ke seba serra 2026î cezaya îdarî ya veşnayîşê firêzan seba her dekarî 698,62 TL yo. Eke firêzî nêzî biran, cayo bi awe yan zî dewan bêrê bo, ceza 5 qat zêde bena û bena 3.495,10 TL. Mahsun Eceyî vat ke bi nê cezayan ê hêvî kenê ke adirî kêm bê.
‘Veşnayîşê firêzan çimeyanê herre kêm keno’
Mahsun Eceyî da zanayene ke veşnayîşê madeyanê organîkan ê erdî kêm keno, mîkroorganîzmayan qedêneno û berhemî keno kêm. Mahsun Eceyî qiseykerdişê xo qedêna: “Firêze bermayîyê veşnayîşî nîyo, çîmeyêk o ke ganî seba ameyoxê erdî bêro pawitiş. Bi musnayîşê rêbazanê teknîkîyan ê rastan ma eşkenê hetanî asta mezin rayîrê adirê firêzan bigîrê.”
