Endama Rêxistina Heqanê Merdiman a Hengawî Neşmîl Ebdî daneyê dardekerdişî yê destpêkê serra 2025î ra heta nika pare kerdê û da zanayene ke nê 10 aşmanî peyênan de hezar û 365 kesî hetê rejîmê Îranî ra ameyê dardekerdene.
Rejîmê Îslamî yê Îranî ke 1979î de dimayê rijîyayîşê Xanedanîya Pehlewîyan Îran de bîyo serdest, bi binpaykerdişê heqanê merdiman her roje rojevê dinya de yo. Bi cezakerdişê dardekerdişan xeylê sazgeh û merdiman de sey “Rejîmê Dardekerdişî” yeno pênasekerdene û her serre cezaya dardekerdişî danê bi hezaran kesan. Goreyê Rêxistina Heqanê Merdiman a Hengawî ke serra 2016î de Norveç de ameya awankerdene û binpaykerdişê heqanê merdiman ê rojhelatê Kurdîstanî û Îranî kom kena, tewr peyên vizêr 6 hepisxaneyanê cîya de 8 kesî ameyê dardekerdene.
216 kurdî ameyê dardekerdene
Endama Rêxistina Heqanê Merdiman a Hengawî Neşmîl Ebdî derheqê dardekerdiş û rêbazê muhakemekerdişî yê Îranî de Ajansê ma rê qisey kerd û daneyê kesanê ke ameyê dardekerdene, pare kerdê.
Neşmîl Ebdî îfade kerd ke “Serewedaritişê Jîna Mahsa Emînî” ra pey hûmara dardekerdişî Îran û rojhelatê Kurdîstanî de xeylê vêş bîyê. Neşmîl Ebdî daneyê dardekerdişê yê destpêkê serra 2025î ra ameyê komkerdene, pare kerdê û dîyar kerd ke destpêkê serre ra hezar û 365 kesî rojhelatê Kurdîstan û Îran de ameyê dardekerdene. Neşmîl Ebdî dîyar kerd ke mîyanê nê kesan de 216 kesî kurd bîyê û vat: “Sewbîna 173 kesî lor, 125 kesî Beluc û 125 kesî zî tirk bîyê. Welatijê ereb û gilekî zî est ê ke hûmara înan binê se kesan de ya û 75 hemwelatijê afganî zî ameyê dardekerdene.”
Hûmara dardekerdişê cinîyan zî vêşî bîya: 43 cinî ameyê dardekerdene
Neşmîl Ebdî bale ant hûmara cinîyanê ke ameyê dardekerdene ser o û da zanayene ke hûmara dardekerdişê cinîyan vêşî bîya. Neşmîş Ebdî îfade kerd ke emserr Îran de 43 cinî ameyê dardekerdene û wina dewam kerd: “Zafaneyê sebebê dardekerdişê welatijan şuxulnayîşê madeyanê kungkerdiş, kiştişo bi qestî û xebatê dînî û sîyasî yê. Muhakemekerdişê welatijan Komara Îslamî ya Îranî de tu wext bi zelalî û eşkerayî nêameyo kerdiş. Cezaya dardekerdişî demêko kilm de yenê dayene, belgeyê ci fermî nîyê, avûkatê nêyenê goşdarîkerdiş ke miwekilê înan ameyê dardekerdene. Sewbîna keyeyê welatijan zî nêyenê agahdarkerdene ke pêvînayîşêko peyên gede û merdimanê xo reyde bikerê.”
‘Rejîm dardekerişan sey materyalêkê sîyasî şuxulneno’
Neşmîl Ebdî dîyar kerd ke riyê xebatanê sîyasî û dînî destpêkê serre ra heta nika 42 kesî ameyê dardekerdene ke nê kesan ra 17 kesî bi îdiaya “ajantîye” ya seba Îsraîlî ameyê cezakerdene. Neşmîl Ebdî dîyar kerd ke Komara Îslamî ya Îranî dardekerdişan sey materyalêkê sîyasî şuxulneno û wina vat: “Rejîm wazeno bi cezayanê dardekerdişî heme şaranê Îranî bitersno û hêzê xp bi dardekerdiş û şîdetî bimojno. Ma nêeşkenê vajê nê kerdişê dardekerdişî bêtesîr ê şarî ser o. Seba ke amancê komare o yo ke wazeno şarî kontrol bikero û bêveng bikero, nê kerdişan vêşî keno. Hûmara girewteyan zî xeylê vêşî bîya. O semed ra kerdişê sey dardekerdiş û girewtişî şarî ser o tesîrêko gird keno.”
