Êlih – Hunermend, nuştox û cigêrayoxê muzîkê kurdkî Mehmet Afşar serranê dergan o ke kultur û hunerê kurdan ser o cigêrayîşan keno. Ey derheqê kitabê xo yê bi nameyê ‘Stranên Botanê bi gotin û nota’ de îfade kerd ke o wazeno bi nê xebatanê xo muzîkê fekkî yê kurdkî yê heme mintiqayanê Kurdîstanî binuso û bikero nota.
Mehmet Afşar ke serra 1984î de Cizîr de ameyo dinya, serra 1998î de Îstanbul de dest bi kar û xebatanê muzîkî kerdo. Perwerdeyê xo ya lîsansî muzîkolojî de, ê masterî zî muzîk de qedênaya. Mehmet Afşar cigêrayîşanê xo zafêrî muzîkê kurdkî, kulturê muzîkî yê mintiqaya Botanî û tradîsyonanê dengbêjîye ser o keno. Ey serra 2012î de albumê xo yê bi nameyê Lîs weşana. Serra 2014î de kitabê şîîran ‘Ramûsanên Xesandî’ û serra 2023î de zî kitabê bi nameyê ‘Stranên Kurda bi Gotin û Nota’ amade kerd. Nika zî kitabê ey ê bi nameyê ‘Stranên Botanê Bi Gotin û Nota’ vejîyayo. Mehmet Afşar ke serranê dergan o bi kar û xebatanê muzîk, nuştoxîye û cigêrayîşî reyde eleqedar beno, derheqê xebatanê xo de ajansê ma rê qisey kerd.
‘Ez wazena her cayê Kurdîstanî de bigêra û deyîran qeyd bikera’
Mehmet Afşarî dîyar kerd ke ey cigêrayîşanê xo mintiqaya Botanî ra dest pêkerdo. Ey da zanayîş ke kitabê ey de 115 deyîrî bi nota ameyê nuştiş û wina qisey kerd: “Zafê înan mîyanê komelî de yenê naskerdiş, tayê înan rê zî ez yew bi yew şîya, mi dengbêjan reyde roportaj kerd. Ez wazena heme mintiqayan de bixebitîya. Wexto ke mi master kerdêne, mi arşîvêk arê da û no seba destpêkê mi bî gamêke. Ez Botan ra yena û fekê uca zî fam kena, no seba mi avantajêk bî. Çunke mi deyîrbazî û dengbêjî uca naskerdêne, mi bi asanî xo resna înan. Coka mi înan ra tayê fayde girewt. Deyîrê kurdkî raste-rast tecrubeyanê ke mîyanê cuye de qewimîyayê ra fayde gênê. Zaf varyantê înan est ê. Wexto ke merdim merkezê Şirnexî de goştarîya deyîrêke bikero, hetanî dewêka ke des kîlometreyî dûrî bo zî, merdim mabênê nê varyantan de vurîyayîşan vîneno. Hetanî tayê cayan de merdim eşkeno vajo ke veng zî vurîyeno. Nê vurîyayîşî zî goreyê qirika deyîrbazan û dengbêjan, goreyê tebîetî û goreyê hîsanê înan benê. Coka mintiqaya Botanî tayê peyde mendbî, ma waşt bi nê xebatan, tayê bo zî, aye biyarê ver çiman”
‘Deyîrbazî û dengbêjî yewbînan ra cîya yê’
Mehmet Afşarî dîyar kerd ke ey serra 1998î de dest bi karê muzîkî kerdo û ard vîrî ke wexto ke înan deyîrê kurdkî vatêne, no bîyêne sebebê destbendkerdişê înan. Mehmet Afşarî wina qal kerd: “Ewro îmkanê ma est ê, ma îmkananê xo xebitnenê û hetanî ke destê ma ra bêro, ma do reyna zî bikerê. Hêvîya mi aye ke hunermendê ma û embazê ma yê ke bi nê xebatan reyde eleqedar benê, hetê sosyolojî û muzîkolojî ra zî bewnê kitabê ma ra. Çîyê ke yenê qeydkerdiş, tena hunermendan eleqedar nêkenê, heme komelî eleqedar kenê. Wexto ke mi dest pêkerd, nê metnê ke nika est ê, çin bîyî; mi zaf zehmetî ante. Çunke notayê zaf deyîranê kurdkî çin bîyî. No zî kêmanîyêka pîle bî. Ma resayê astêk ke ma nusenê û ma pê serberzê û bextîyar ê. Ewro deyîrbaz çîyêko bîn o, dengbêjî zî çîyêko bîn o. Ganî merdim nê her diyan yewbînan ra cîya bikero.”
Mehmet Afşarî dewamê qiseyanê xo de nê çîyî vatî: “Cizîr hetê sîyasî ra mintiqaya Botanî de sey paytext yeno naskerdiş. Ma eşkenê vajê ke hetanî dema Bedîrxanî zî wina bî û sînorê aye zaf hîra yê. La mi xebata xo de deyîrê mintiqaya Behdînanî sey yê bînan nêkerdî ci. Mi pirda Cizîrî ra hetanî Xabûrî, Roboskî ra hetanî Xabûra Duduyan û awa Botanî ra hetanî merkezê Sêrtî girewt dest. Uca de mi sînorê tebîîyî yê awe esas girewtî.”
‘Na xebate seba muzîkê kurdkî do bibo agahî û çime’
Mehmet Afşarî vat ke kesê ke deyîran vanê, kultur, huner, edebîyat, tarîx û tecrubeyanê komelî anê ziwan û qiseyê xo wina qedêna: “Deyîrê kurdkî raştîya xo bingeyê komelê kurdan ra gênê. Çunke nê hetê nuştekîye ra kêm ê, yenê îhmalkerdiş. Ma sey komelê kurdî hetê sîstemî ra yêne redkerdiş. La ewro ma eşkenê tayê çîyan bikerê û îmkanê ma est ê. Teknolojî aver şîya. Deyîrê ke serranê 90an de yêne vatiş û yê ke ewro yenê vatiş, eynî çî nîyê. Çunke wext vurîyayo. Êdî wext bîyo wextê dîjîtalî. Coka mi nê kitabî de binê deyîran de ‘QR kod’ nayêro. Kesê ke kitabî biwanê, şenê bi rayîrê telefonî bikewê ci, uca de akerê û goştarî bikerê. Nika zî ez wazena heme mintiqayanê Kurdîstanî de taybetîya deyîranê folklorîkan ê bi rîtm bi lîteraturêka baş binusa. Amancê mi o yo ke na xebate seba ameyoxê muzîkê kurdkî bibo agahî û çimeyêk. Êdî wextê ma wextê dîjîtalî yo, ganî ma hetê zanistî ra kurdkî pîl bikerê. Ganî no sey çimeyêk bibo hacet ke tezê kurdkî bêrê nuştiş. Ez wazena xizmetêko winayên bikera.”
