Kolektîfa Polen Ekolojîyî seba qadanê îhaleyê madenî, qerarê îcazetî û prosesanê ÇED’î xerîtayêka balkêşe amade kerd. Wexto ke xerîta bêro parzûnkerdene û rewşê bajaranê Vakurê Kurdîstanî bêro verê çiman, yeno dîyayene ke seba hezaran qadan qerarê îcazeta vejnayîşê madenî ameyo dayene û zêdeyê nînan zî qerarê raporê ÇED’î yê.
Xerîtaya Ekstraktivîzmî, ke çalakîyanê vetena madenî yê herêmanê Vakurê Kurdîstanî mojneno, Kolektîfa Polen Ekolojîyî ra ame amadekerdene û qadanê îhaleyê madenî, qerarê îcazetî û prosesanê Nirxnayîşê Tesîrê Dormeyî (ÇED) sey data ano ver. Xerîtayê verê çiman mojnenê ke îhaleyê madenî û prosesê îcazetî, ke rasterast hemsengîya xwezayî û dormeyê bajaranê Vakurê Kurdîstanî ser o tesîr kenê, kamcîn bajaran de û bi çi girdîye kom bîyê. Yeno vinayene ke çalakîyê vejîyayîşê madenî û prosesê îhaleyî vêşêr xetê Amed, Şirnex, Erzîngan, Erzirom, Dêrsim, Çewlîg, Bedlîs û Colemêrg ser o kom bîyê.
‘Çarçewa û parzûnkerdişê xerîtayî’
Xerîta 16 bajaran û derûdorê înan ser ameya amadekerdene. Nê bajarê ke parzûn bîyê, nê tewrî rêz bîyê: Agirî, Êlih, Çewlîg, Bedlîs, Amed, Erzîngan, Erzirom, Colemêrg, Îdir, Qers, Mardîn, Mûş, Sêrt, Riha, Şirnex û Wan.
Şirnex û derdorê ci bi 344 qerarê ruxset û milkî reyde xerîta ser o hûmara tewr berze rê wayîr o. Nêzdîyê ci de Sêrt de (219) estbîyayîşê qeydanê ÇED’î yê berzan mojnenê ke na xete çalakîyê madenî de herêmêka zaf germ a.
Erzîngan û derdorê ci bi 215 qeydê ÇED’î û Erzirom bi 229 qerarê îcazetî û 130 qeydê ÇED’î merkezê tevgerayîşê madenî yê vakurê herêmî yê.
Wan û derdorê ci bi 127 qerarê îcazetî vejîyeno ver; hem zî xetê sînorê Colemêrgî pêro de kombîyayîşêka zêde ya xalanê îhaleyî û maden û kerranayîşî dîyeno.
Vakurê Kurdîstanî rê des hezaran ra zêdeyêr ruxsetê madenî ameyî dayene û ci ra zêdeyêr qerarê ÇED’î yê eyakerdî est ê. Wexto ke ma qerarê vejîyayîşê madenî yê Tirkîya pêroyî ser o ewnîyenê, hûmara pêroyî ya îcazetê madenî 13 hezaran vîyarena. Wexto ke ma Vakurê Kurdîstanî ser o ewnîyenê, hûmara qerarê maden û milkê nêgerayoxî, goreyê xerîtaya ke ma parzûn kerda, hezar û 338 hebî yê. Reyna goreyê xerîtaya parzûnkerdeyî, qadê ke seba înan qerarê ÇED’î yê eyakerdî ame dayene zî hezaran ra vîyarenê. Data grûba pêroyî yê projeyî de yeno dîyarkerdene ke goreyê qeydê Serekîya Pêroyî ya Karanê Maden û Petrolî (MAPEG), zêdeyêrî 10 hezar qadî bê îhale ameyî teslîmkerdene û hûmara pêroyî ya qeraranê bajaranê xerîta ser o bi hezaran resena.
‘Nûmuneya bajarê Qersî’
Goreyê dataê xerîtaya ke Polen Ekolojîyî amade kerd, Qers de 2022 ra heta 2026î pêroyî 17 qadê madenî yê ke îhale de yê est ê. înan ra 12 tenî qezaya Qaxizmanî de, 3 qezaya Qamûşanî de û 2 zî merkezê Qersî de yê. Bêyê naye zî 43 qerarê îcazeta vejîyayîşê madenî ameyî dayene. 15 hebî qezaya Qamûşanî rê, 15 hebî qezaya Qaxizmanî rê, 8 hebî merkezê Qersî rê û 4 hebî qezaya Digorî rê ameyî dayene. Bi ser de seba 94 qadan qerarê raporê ÇED’î ameyî dayene û seba 75 qadan hewce nêdîyo ke rapor bêro amadekerdene. Hem zî seba 12 qadan prosesê ÇED’î dest pêkerd û seba 3 qadan qerarê îptalî ame dayene.
