Komela Cigêrayîşê Zanistanê Komelî ya Kurdan (Enstîtuyê Kurdî yê Amedî), çalakîya daşinasnayîşê rêzesanikan viraşt ke seba gedeyanê verdibistane amade kerdo.
Temsîlkaranê rêxistinanê komelê sivîlî û hemwelatîyan gedeyanê xo reyde eleqeyêko zêde mojna bernameyî ke qezaya Kayapinarî de awanîya enstîtu de ame viraştene. Hemşaredarê Şaredarîya Amedî ya Şaristanê Girdî Emîn Ay, Hemvatoxê Meclîsê DBB’yî Demet Ceylan û Ayhan Karatekin, Hemserekê Bajarî yê Partîya Herêmanê Demokratîkan (DBP) Ruçem Vefa Elyakut û Ahmet Dogan, hemşaredarê qezayan û zaf dawetkerdî beşdarê çalakîye bîyî.
Seba xebatkaranê ziwanê dayîke sipas
Qiseykerdişan de bale ame antene ser o ke na xebate berhemê kesan a ke wayîrîya mîrasê kulturî kenê. Qiseykerdoxan vat ke seba ke gedeyî bi ziwanê xo biwanê û fehm bikerê û gedeyî û maye-pîyî derheqê çimeyan de zehmetîyan nêvînê, ê nê xebatan dewam kenê û heme xebatkaranê ziwanî rê ke keda înan projeyî de est a, sipas kerd.
‘Vîrê komel û neteweyan zî ziwan o’
Hemşaredar Ayî seba amadekaranê xebate sipas kerd û vat: “Ez zaf şa bîya ke dawetê nê bernameyî bîya. Ez xo sey endamêkê Enstîtuyê Kurdkî vînena.” Ayî dîyar kerd ke pawitişê ziwanê dayîke rasterast heqanê komelî ra girêdaye yo û vat: “Eke ma wayîrîya ziwanê xo nêkerê, ma nêeşkenê tu heqê xo bidest fînê. Esasê huner, kultur û tarîxî û vîrê komel û neteweyan zî ziwan o.”
‘Xovîrrakerdişê ziwanê dayîke, xovîrrakerdişê nê çîyan o’
Hemşaredar Ayî bale ante têkilîya ziwan û ekolojî ser o zî û vat: “Eke yew ziwan vindî bibo, eke yew çekuye yan yew term ziwanî ra vindî bibo, tesîrê ci ekolojî ser o zî beno. Tarîx de heme dermanî vaş û nebatan ra virazîyayêne, felaketê ekolojîkî çin bîyî. Her nebatî rê nameyêk dîyayêne. Xovîrrakerdişê ziwanê dayîke, xovîrrakerdişê nê çîyan o. No zî komelan mecbûrê dermananê teknolojîkan keno.”
‘Kurdkî heme waranê perwerdeyî rê bes a’
Ayî vatişê ke vanê kurdkî ziwanê pedagojî û akademî nîyo, rexne kerdî û vat: “Tayê kesî vanê ‘kurdkî ziwanê pedagojî nîyo.’ Ney wina nîyo. Dinya de eşkera bî ke eke qedexeyê vera kurdkî hewanîyê, zarokîstan ra heta unîversîte heme kitab û dersan de kurdkî heme waranê perwerdeyî rê bes a. Ma veng danê heme berpirsîyaran: Gerek ê fek nê polîtîkayanê xeletan ra verdê.”
‘Dayîkanê ma ma bi lorîyan hewna kerdî’
Ayî bale ante ser o ke ganî kurdkî keye de nesil ra nesil bêro ardene û vat: “Dayîkanê ma ma bi lorîyan hewna kerdî. Kamcîn may û pîyê ke gedeyanê xo reyde kurdkî qisey nêkerê, ‘lorî lorî’ nêvajê, gedeyanê xo rê neheqîyêka gird kenê.”
Peynîya çalakîye de 20 kitabê gedeyan ê cîya-cîyayî ke bi kurmanckî û kirmanckî ameyî amadekerdene, welatî û gedeyan rê ameyî vilakerdene ke beşdarê bernameyî bîyî.
