Serrgêra 44. ya 14ê temmuze de, şahidê têkoşînê Zindanê Amedî Mehmet Şîrîn Tunçî dîyar kerd ke Zindanê Amedî de wehşet zaf zaf dewam kerdêne, vera nê wehşetî zî têkoşînêko pîl, têkoşînêko tarîxî ameyo rayraberdene û da zanayene ke mîyanê kesayetê nê embazan de ewro rastîya kurd û Kurdîstanî temamê dinya ra vila bîya.
Têkoşînê 14ê temmuza 1982î yê Zindanê Eskerî yê Amedî yê Hûmara 5. de vera hovîtî û zulmî dest pê kerd, tarîxê têkoşînê azadîya Kurdîstanî de sey merhaleyêka tarîxî û destpêkê dewrêko newe yeno qebulkerdene. Dimayê derbeya eskerî ya 12ê êlula 1980î, Zindanê Amedî hetê rayberîya eskerî û bi taybetî hetê amîrê emnîyetî Esat Oktay Yildiranî ra amebî bibi merkezêkê çinbîyayîş, teslîmgirewtiş û asîmîlasyonî yê nasnameyê kurdan. Vera polîtîkayanê ke amanc kerdêne vengê şarê kurdî bi temamî bifetisnî, pêşenganê Têkoşînê Azadîye zindan de xover da û vernîya teslîmîyetî girewt. No têkoşînê tarîxî ke bi çeqê verên ê Mazlum Doganî yê Newroza 1982î de bi sloganê ‘Têkoşîn cuye o’ dest pêkerd, 18ê gulane de bi çalakîya ‘Çaran’ (Ferhat Kurtay, Eşref Anyik, Necmî Oner û Mahmut Zengîn) dewam kerd.
Labelê no têkoşîn 14ê temmuza 1982î de bi ‘Rojeyê Mergî yo Pîl’ ke hetê Mehmet Hayrî Durmuş, Kemal Pîr, Alî Çîçek û Akîf Yilmazî ra amebi destpêkerdene, resa asta tewr berze. Na çalakî tena vera şert û mercanê giran ê hepisxaneyî nê, eynê wextî de bîye cewabêko tarîxî ke polîtîkayên înkar û îmhakerdena pêvajoyî Zindanê Amedî de kerdî parçe. Ruhê têkoşînê 14ê temmuze şewq da temamê Kurdîstan û Rojhelatê Mîyanênî û ewro dimayê bi desan serran zî tesîrê ci têkoşînê azadîye ser o dewam keno. Têkoşînî bingeyê pawitişê nasname û rûmetê şarî awan kerd.
Endamê Komîteya Rayberîya Merkezî (MYK) ê Partîya Herêman a Demokratîke (DBP) û eynê wextî de şahidê Zindanê Amedî Mehmet Şîrîn Tunçî derheqê serrgêra 44. ya Têkoşînê 14ê temmuze de seba ajansê ma qisey kerd.
‘Waştêne rastîya kurdan Zindanê Amedî de bi temamî bifetisnî’
Mehmet Şîrîn Tunçî qiseykerdişê xo de îfade kerd ke ewro eke na qonaxe de yê, rolê têkoşînê 14ê temmuze zaf muhîm o û wina vat: “Bi fîkrîyatê serekîya partî, têkoşînêko tarîxî Zindanê Amedî de ame dayene. O wext, dewleta tirkan her hetî ra hêrişêko pîl ard Zindanê Amedî ser o. Waştêne rastîya kurdan Zindanê Amedî de bi temamî bifetisnî. Labelê bi fîkriyatê serekê şarê kurdî, Serek Apo, embazan 14ê temmuze de têkoşînêko tarîxî da. Rojeyê Mergî da destpêkerdene. 14ê temmuze ra ver, Zindanê Amedî de wehşetêko pîl est bi. Vera nê wehşetî, têkoşînê Mazlum Doganî û 18ê gulane de çalakîya Çaran; têkoşînê Ferhat Kurtay, Eşref Anyik, Necmî Oner û Mahmut Zengînî dewam kerd. Labelê 14ê temmuze de Zindanê Amedî de no bi asta tewr pîle. No têkoşînê Zindanê Amedî şewq da temamê Kurdîstanî. Ewro 52 serran ra zî zafêr o ke na xebate temamê Kurdîstan û Rojhelatê Mîyanênî de, heta dinya de nameyê xo da naskerdene. No têkoşîn, têkoşînêko tarîxî bi.”
‘Ê embazî bîyê çeqa cuye’
Dewamê qiseykerdişê xo de Mehmet Şîrîn Tunçî nê çîyî vatî: “Embaz Mehmet Hayrî Durmuşî wina vatêne: ‘Kurdîstan do est bo embazêne! Nê qêrîyayîş û hawarî tu wext xo vîr ra mekerê, serê xo berz bikerê, vengê mi biresnê şarê mi.’ Embaz Mazlum Doganî vatişê ci no bi: ‘Têkoşîn cuye yo’. Bi têkoşînêko tarîxî hereket kerd û bi Kawayê Hemdemî. Embaz Ferhatî, vatişanê xo yê peyên de wina vat: ‘Embazêne, ma bi zanayîş na çalakî kerd û seba partî, seba şarê xo, ma wezîfeya xo bîyarî ca, ma nê qerarî girewt. Vengê ma biresnî partîya ma, şarê ma.’ Bi nê bîngeyî xebatêka tarîxî ameye rayraberdiş.
Eger merdim na rastî weş fehm bikero, Zindanê Amedî de çi ameyo ciwîyayene û têkoşînê înan senî û bi çi şeklî resa amancê xo, ganî her kes na nuqta ser o vindero. Ewro ma prosesêko tarîxî ra derbas benî. Nê prosesî tarîxî de, demo ke meseleyê kurdîbi şeklêko aştîyane û demokratîk bêro çareserkerdiş, ganî ma tu wext çîyê ke ameyî ciwîyayene xo vîr ra nêkerî. Goreyê nê ruhî zî nê prosesî de, çîyo ke keweno milanê ma ser o, pratîk de ma bîyarî ca. Ê embazî bîyê çeqê cuye. Bi nê şeklî têkoşînêko pîl da. Zindanê Amedî de wehşet zaf zaf dewam kerdêne, labelê vera nê wehşetî zî têkoşînêko pîl, têkoşînêko tarîxî est bi. Tarîxî dinya de bi nê şeklî kêm têkoşînî ameyî rayraberdene. Mîyanê kesayetê nê embazan de, ewro rastîya kurd û Kurdîstanî temamê dinya ra vila bîya. Ma nê fîkrî de yê ke çîyê ke kewenê serê milanê ma zî, ma do nê dewayê ke ameyo rayraberdene, bi her şeklî pratîk de bîyarî ca.”
‘Alî estareyê ma yo sûr o’
Mehmet Şîrîn Tunçî dîyar kerd ke ewro bi nê têkoşînan sereberz ê û bi netîceyê nê têkoşînan zî ewro temamê Kurdîstanî de her kes vatişê ‘Têkoşîn cuye o’ vano û wina dewam kerd: “Ê çalakîyê ke 14ê temmuze de ameyî rayraberdene, çalakîyê tarîxî yê. Rastîya miletêkî, tena rastîya şarê kurdî nê, seba pêro şaranê ke erdê Kurdîstanî ser o ciwîyenê, no têkoşîn ame dayene. Tena seba kurd û Kurdîstanî nîyo, seba temamê merdimîye yo. Têkoşînêko tarîxî yo û bi nê şeklî lazim o merdim nêzdî bibo. O wext rastîya kurdan bi temamî ameybî înkarkerdene. Eşkera vatêne ‘tîya cezaya şima yê eskerî yo, şima ganî bîbî Tirk’, bi nê nêzdîbîyayîşî hereket kerdêne. Labelê netîceyê têkoşînê 14ê temmuze de, no nêzdîbîyayîş bi temamî orte ra ame hewanayene.
Embaz Kemal Pîrî wina vatêne: ‘Ez rastîya tirk û tirkan mîyanê rastîya kurd û Kurdîstanî de vînena’ û embaz Mehmet Hayrî Durmuşî, demo ke nefesê xo yê peyêne da, wesîyetê ci yo peyên no bi: ‘Ez deyndarê şarê xo ya. Henda mi ser o wina binusê: No kes deyndarê şarê xo yo.’ Embaz Alî Çîçek, embazêk bi ke hema 16-17 serre bi, cipersayîşî de hende îşkence dîbi labelê nameyê xo zî nêvatbi. Nê semedî ra embaz Mehmet Hayrî vatêne, ‘Alî estareyê ma yo sûr o.’ Embaz Akîf berpirsiyarê ciwanan bi Amed de, têkoşînêko tarîxî da. Bi nê şeklî, no têkoşîn bi çeqê cuye, temamê kurd û Kurdîstanî ra û vila bi. Ewro no şewq dayo Rojhelatê Mîyanênî ro.”
‘Eger merdim gamêk nêerzo, nêşino cewab bido tarîxî’
Sewbîna Mehmet Şîrîn Tunçî bal ant prosesê aştî û komelê demokratîkî ser o û dîyar kerd ke ewro lazim o bi ruhê 14ê temmuze, no proseso ke hetê Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalanî ra ameyo destpêkerdene, bi şewe û roje merdim bixebitîyo û rastîya kurdan temamê dinya rê bido qebulkerdene û qiseykerdişê xo wina qedêna: “Her çî sererast bikerî û tanzîm bikerî. Rêxistinbîyayîşê xo xurt bikerî. Bi nê şeklî na rastîya xo ma ganî her kesî rê bidî naskerdene, hem dostanê xo rê hem zî dişmenanê xo rê bidî qebulkerdiş. Nê bîngeyî ser o hereketkerdiş û xebitîyayîş zaf muhîm o. Eger merdim welatperwer bibo, şorişgir bibo, xo nêbedilno nêeşkeno cewab bido tarîxî. Nê semedî ra ez bawer kena ke şarê kurdî do wezîfetê xo yê tarîxî pratîk de bîyaro ca.”
