Wan de rixmo ke xeylê kitabroşî est ê zî, nisbetê wendişê kitaban zaf kêm o û wendîşê Kurdkî hîna kêm o. Kitabroşanê Wanî bal ant muhîmîya statuyê Kurdkî ser o û wina vat: “Seba ke wendişê kitabanê Kurdkî aver şêro, ganî Kurdkî aver şêro.”
Wan de bi seyan kitabroşê kitabanê kehen û neweyan est ê û her babete de kitaban roşenê. Sewbîna goreyê daneyan, Wan de sewîyeya wendişê kitaban zaf kêm a û sewîyeya Kurdkî hîna kêm a. Çend kitabroşan de hûmarêka kêm a kitabanê Kurdkî est a û yenê rotiş. Na rewşe rasterast averşîyîşê ziwanê herême ser o tesîr keno ke Wan şaristanêko merkezî yê herêma Serhedî yo.
‘Statu do vernîya wendîşî akero’
Rotoxê kitabanê kehenan Mehdî Gerçeklîyî dîyar kerd ke krîzê ekonomî tesîrêko negatîf herînayîşê kitaban ser o keno û bal ant nêwendîşê komelî ser o. Mehdî Gerçeklîyî îfade kerd ke wendiş bi serran o mîyanê kurdan de sey kulturêk bi temamî nêronişto û vat: “Seba ke ma bieşkê vajê kurdî dest bi wendîşê Kurdkî kenê, ganî tayê stratejîyê ziwanî bikewê merîyet û ziwanî ser o xebatê hîrayî bêrê kerdene. Çareserîya nê problemî tena bi cehdanê kesan nê, bi bedilnayîşanê qanûnîyan reyde girêdaye yo. Astengîyê vernîya ziwanî rasterast polîtîkayanê dewlete reyde girêdaye yê. Heta ke dewlete qanûn û destûrê bingeyên de seba statuyê ziwanê Kurdkî gaman nêerza û bingehêko qanûnî awan nêkera; çi heyf ke girseyo ke bi Kurdkî qisey keno, o zî do Kurdkî nêwano. Nê semedî ra, gama tewr ewiline na ya ke ziwan bibo wayîrê statuyêkê fermî û qanûnî.”
‘Ganî ziwan bibo babeta muzakereyî’
Mehdî Gerçeklî dîyar kerd ke sebebê bingeyên ê krîzê ziwanî polîtîkayanê qedexekerdişî yê sîstematîkan reyde girêdaye yo û wina dewam kerd: “Problemo yewin no ya ke se serrî yo ziwanê Kurdkî binê qedexe, asîmîlasyon û polîtîkayêka hîra ya çinkerdişî de yo. Ewro demo ke ma ewnîyenê, warê qedexeyan de biney sistbîyayîş est o, labelê tewrê nê çîyî zî, ganî sîyasatmedarê ma babeta ziwanî bikerê babeta muzakereyî û biewazê ke Kurdkî bibo ziwanê fermî. Ganî ziwanê Kurdkî, sewîyeya verdibistanî ra heta unîversîte, bibo ziwanê perwerdeyî. Sewbîna, eke ziwanêk seba firsend û ameyoxî nêbo ziwanê kar û yê bazarî, çi heyf ke o ziwan nêyeno wendiş û warê nuştişî de zî sewîyeyêka zaf kêm de maneno.”
‘Stratejîyê ziwanî ganî sewîyeya vatişî ra bivejîyê’
Peynîya qiseykerdişê xo de Mehdî Gerçeklîyî veng da partîyanê sîyasîyan, roşnvîran û heme dezgehanê sivîlan ke masayanê sîyasîyan ser o gamê şênberî bêrê eştene û wina vat: “Ganî êdî stratejîyê ma yê ziwanî sewîyeya vatişî de nêmanê û bikewê merîyet. Ganî sîyasetmedar, rayber, sazgeh û dezgehê ma seba ke Kurdkî bibo ziwanê perwerdeyî, waştişê statuyî bikerê û no waştiş bilez bikewo merîyet.”
‘Ma bala xo zaf nêdanî wendîşî’
Kitabroş Yalçin Yokuşî zî dîyar kerd ke mîyanê kitabanê Kurdkî yê dikanê ey de babetê ke tewr zaf bale ancenê şîîr ê û da zanayene ke tayê wendoxî seba musayîşî kitabanê asanan weçînenê. Yalçin Yokuşî îfade kerd ke kurdî mirdîya xo kitaban nêwanenê û vat: “Seba ke kitabî zaf bêrê wendiş hewce yo wendişê bi Kurdkî aver şêro. Rîyê xeylê sebebanê bînan ra; sey vaybîyayîşê kitaban, krîzê ekonomî yê welatî û zehmetîya kar û xebatan kitab nêyenê wendiş. Seba ke kitabî zaf bêrê wendiş weşanxane û kitabroşê ma eşkenê kitaban bi erzanî biroşêke zîhnîyetê ziwanî mîyanê şarî de awan bo.”
