Hemwelatîyê ke bi serran o teqawid bîyî, ardî ziwan ke rewşa ekonomî ya Kurdîstan û Tirkîya roj bi roje xirab bena, teqawidîya Tirkîya sey vêşanîyêka bi rezalet pênase kerde û vat ke pereyo ke ê gênê bi zor des rojan bes keno, dima keyeyî vêşan manenê.
Rewşa ekonomî ya teqawidan Kurdîstan û Tirkîya de zaf zehmet a û ê nêeşkenê bi asanî debara keyeyê xo bikerê. Seba ke krîzê ekonomî gird beno û enflasyon berz beno, kêmbîyayîşê dayîşûgirewtişî zaf tesîr teqawidan keno. Teqawidê ke meaşo tewr kêmî gênê, temînkerdişê hewceyîyanê bingeyinan ê sey werd, şimitiş, kirayê keyeyan û herînayîşê dermanan de zaf zehmetî ancenê. Hukmat eşkerayîyanê rastkerdişî dano zî teqawidî mîyanê krîzêkê xorînî yê debare de yê. Teqawidê Êlihî ajansa ma rê qisey kerd û vat ke ê bi sebebê ekonomî cuyêka rezîle ciwîyenê.
‘Resayî a aste ke nanêk zî nêeşkenê bigîrê’
Faris Doganî yê 62 serrî ard ziwan ke welatêk de ke heq, huqûq, edalet û seypêyî çin bê û bêkarîye est bo komel nêeşkeno debara xo bikero û vat: “30 serrî verê cû dewan de milet pes û mange pawitêne û bi citkarî eleqedar bîyêne, debara înan weş bîyêne. Dima nêzdîyê 4-5 hezar dewê Kurdîstanî ameyî veşnayene û vengkerdene û milet metropolan de bêkar mend. Êdî kes nêeşkeno nanêk zî bero keyeyê xo. Her çî ra ver ganî na dewlete de heq, huqûq û edalet bêro awankerdene û no şerê zereyî bêro vindarnayene. Wexto ke aramî û haştî bêra, pereyo ke seba şerî yeno abirnayene do bibo ardimê debara komelî. Nê 50 serran de cêb û zerrîya merdiman de adir vêsayo. Ma hêvî kenê ke nê prosesî de tayê çîyî rast bibê.”
‘Ewro nê îqtîdarî de kes çin o ke dizd nêbo’
Adîl Erînî yê 63 serrî vat ke no sîstem bi serran o ke pereyê nê şarî şerî rê xerc keno û ekonomîya Tirkîya bi nê şerî resaya na aste û ard ziwan: “Her teyara ke berz bîyêne dinyayêk pere şîyêne. Budceyê dewlete cayê xo de nêame xerckerdene, coka ekonomî kewta na rewşe û şar zî perîşan bîyo. Ewro teqawidêk 23 hezar û 500 lîrayan gêno. No pere tena des rojan bes keno, vîst rojanê bînan de keye vêşan maneno. Ganî no sîstem bi lezabezî bêro bedilnayene. Seba nê karî merdimê raştî hewce yê, ê dizdî ney. Ewro mazot, benzîn û heme sotemenî yewbînan ra girêdaye yê; wexto ke ê zem wenê her çî tesîr vîneno. Ewro nê îqtîdarî de kes çin o ke dizd nêbo. Na rewşa ke wina xirab bena, pêro bi dizdî, talan û tirawitiş beno. Verê qîymetê pereyan est bî, kesêk xebitîyayêne eşkayêne çend kesan bipawo. La ewro keye de çend kesî nêxebitîyê nêeşkenê debara xo bikerê.”
‘Teqawidî vêşanîye reyde rî bi rî manenê’
Beşîr Bîlîrî yê 72 serrî da zanayene ke teqawidê ke aşme de 30-40 hezar pere kewenê keyeyê înan zî bi vêşanîye reyde rî bi rî manenê û vat: “Teqawidêk ewro 23 hezar û 500 lîrayan gêno. No pere mitbaxê keyeyêk rê bes nêkeno. Ma eşkenê vajê teqawidîya Tirkîya vêşanîyêka bi rezalet a. Nika sotemenîyê erebeyan zî zaf buha bîyo; dayîşûgirewtiş ne hetê wijdanî ra ne zî hetê exlaqî ra yeno kerdene. Nê kartê ke ma xebitnenê zî zaf zehmetî danê ma, êdî kes nêeşkeno pere xo reyde bigêrno. Sereyê aşme yeno ez sey teqawidêk nêeşkena kartê xo pirr bikera. Ne tena ez, heme teqawidî na rewşe de yê.”
‘Welatanê teberî ra girewto’
Peynî de Muzafer Ezgîyî yê 59 serrî ard vîrî ke 50 serrî şerêko zehmet ê çekdarî ame ramitene û nê şerî de nêzdîyê 2-3 trîlyon dolarî ameyî xerckerdene û vat: “Nê şerî de nêzdîyê 4-5 hezar dewî ameyî veşnayene û vengkerdene. Zaf merdiman hetê heywanpawitiş û citkarîye ra zerarê girdî dîyî. Koçkerdişê şaristanan bî, şaristanan de zî bêkarîye bîye. Nê pêro bîyî bar seba ekonomîya merdiman. Ma bawer kenê ke nê prosesî de zaf çîyî do bêrê rastkerdene, yew zî do ekonomî bo.”
