Endama Têgêrayîşê Azadîye ya Kurdîstanî Helîn Umît ke tekîd kerd îqtîdar cehd keno ke Prosesê Haştî û Komelê Demokratîkî de wext vîyarno, vat: “Ganî herkes rind bizano ke prosesî de rewşêka wina çin a ke her çî rayîrê xo de yo.”
Helîn Umîte Programê Taybetî yê Medya Haberî de qisey kerd. Aye qiseykerdişê xo bi yadkerdişê Alî Haydar Kaytanî, ke kadroyanê ronayoxan ê PKKyî ra yo û 3ê temmuze 2018î de şehîd bî, dest pêkerd û ard ziwan ke cayê ci do nêro pirrkerdene.
Umîte ard vîrî ke xoverdayîşê 14ê temmuze yê ke Zîndanê Amedî de vera işkence û zordarîya dewleta tirke hetê Kemal Pîr, Mehmet Hayrî Durmuş, Alî Çîçek û Akîf Yilmazî ra ame destpêkerdene, nêm seserre xo dima verda: “Eke Têgêrayîşê Azadîye 1984î de vejîyayîşê xo yo gird ard ca, no tradîsyonê xoverdayîşê 14ê temmuze ser o ronîyayo. Eke tradîsyonê xoverdayîşê zîndanan ê 1982î nêbîyêne, rayîrşîyayîşê gerîllayan ke 50 serrî yo Kurdîstan de est o, bi na radîkalîye nêbîyêne.”
Umîte ard ziwan ke xoverdayoxan tirkkerdiş û teslîmîyet red kerd: “Zîndanî de Kemal Pîrî ra vajîya ‘ê kurd ê, ti tirk î, bes o ti tirkîya xo qebul bike.’ Kemal Pîrî vat: ‘Eke şima tirk ê, ez nîya.’ Ey a tirkîya ke jenosîdker a, şarê kurdî înkar kena û tekîtî ya, red kerde. Mesajê tewr girdî yê xoverdayoxanê 14ê temmuze no yo: ma do wayîrê nasnameyê xo bivejîyê, ma do agêrê ser eslê xo. Wasîyetê Hayrî Durmuşî yê ‘gorê mi ser o binusê: deyndar merd’ zî mojnena ke seba têkoşînî her çî est o. Ewro hişmendî est o, rêxistinbîyayîş est o, şarêko ke xo nas keno est o. Êdî tu bahaneyê nêxebitîyayîşî çin o.”
Eşkerayîyê hetê îqtîdarî ra ke vanê prosesî de problem çin o, xapênayîş o
Umîte derheqê prosesî de vat: “50 rojî yo Rayber Apoyî reyde pêdîyayîş çin o. Eşkerayîyê hetê îqtîdarî ra ke vanê prosesî de problem çin o, xapênayîş o. Ganî herkes rind bizano ke rewşêka wina çin a ke her çî goreyê planî şino. Ma sereyê prosesî de meylê tesfîyewazî yê dewleta tirke dî. Pê naye zî ma nê gamî eştî. Ma seba ke proses biramîyo tayê tedbîrî girewtî: ma heme gamê xo yê ke do bêrê eştene, girêdayî azadîya fîzîkî ya Rayber Apoyî kerdî, ke o nê prosesî biramo û bi berpirsîyarîya ci aver şêro. Eke gamî do bêrê eştene, eke hetê muqabîlî pawitişê xo est o, eke wazenê prosesê bêçekkerdişî dewam bikero, ganî herkes rind bizano ke no girêdayeyê azadbîyayîşê fîzîkî û şert û mercanê xebata azade ya Rayber Apoyî yo. Ci ra teber kes nêeşkeno gamêka bîne bi ma bido eştene.”
Ma qanûnêko ke sûcdar û bêsûcî cîya keno qebul nêkenê
Umîte ard ziwan ke çalakîya veşnayîşê çekan a 11ê temmuze zî hetê Rayber Apoyî ra ame rêxistinkerdene û tesîrêko girs viraşt: “Hevalê ma hema zî pawenê. Proses do lezêr aver şêro; bi vejîyayîşê qanûnê çarçewa do şert û mercê ke hevalê ma sîyasetê demokratîkî bikerê awan bibê. La ma qanûnêko ke sûcdar û bêsûcî cîya keno qebul nêkenê. Ma konseptê sûcî bi temamî red kenê. Têkoşînê azadîye yê Kurdîstanî têkoşînê merdimîye bî, têkoşînê rûmetê merdimîye bî. Ma wayîrê çalakîya kolektîf ê; nêbeno ke hereket cîya bibo. Nêzdîbîyayîşê ke Rayberî teber ra verdanê, vera ruhê prosesî yê. Ganî qanûn sere de Rayberîya ma herkesî bigîro xo mîyan û ganî nê prosesî Rayber Apo biramo.”
Umîte ard ziwan ke Rayber Apo mîmarê prosesê Sûrîye yo: “Eke Rayber Apoyî mudaxele nêkerdêne, pêkewtişê uca do xorînêr bibîyêne. O cehd keno ke muhîtê haştîye Rojhelatê Mîyanênî de reyna gan bido. Rayber Apo Rayberîya haştî û dîyalogî ya. La nika rewşêka rolantî est a: motor xebitîyeno la hereket çin o, wext veng ra şino.”
Artêşê Tirkîya do operasyonanê mîyanneteweyîyan de vêşêr bêro şuxulnayene
Derheqê Zîrweyê NATO’yî de Umîte vat: “Tirkîya prosesêko tewr girêdaye yê tarîxê xo ciwîyena. Pirdê Fatih Sultan Mehmedî bi beyraqa amerîkanî xemilîya. Serekê Amerîka seke welatê xo de bo hereket kerd. Tekîdê Trumpî yê derheqê qeweta artêşê Tirkîya de yeno a mana: ‘nê artêşî bide mi, ez bişuxulna.’ Netîceyê kombîyayîşê NATO’yî no yo: şerî do dewam bikerê. Artêşê Tirkîya do operasyonanê mîyanneteweyîyan de vêşêr bêro şuxulnayene. Rolê stratejîkî yê Tirkîya zêdîyeno; Rojhelatêko Mîyanên de ke Îsraîl berz beno, Tirkîya nêeşkena biba hêzo bingeyin.”
Ez venga heme ciwanan dana ke agêrê eslê xo ser o
Derheqê nêweşîya tiryakî ya ciwananê kurdan de Umîte tekîd kerd ke no polîtîkayêkê şerê taybetî yo: “Tirkîya dewletêka kontrolî ya û kontrolê ci Kurdîstan ser o zaf berz o. Cayêk de ke dewlete serdest a, eke şuxulnayîşê tiryakî hende vila bîyo, no yeno a mana ke bi zanayîşê dewlet o. Merkezê şerê taybetî cehd kenê ke ciwanîya Kurdîstanî nêweş bikerê, bêhiş bikerê. Ganî ciwanî bêrê bihişkerdene, warê sosyalî bêrê akerdene: her ciwan ganî komunê xo bibo, komunê kulturî, komunê sporî, komunê felsefe. Ez venga heme ciwanan dana ke agêrê eslê xo ser o, wayîrê yewbînan bivejîyê û komun bibê.”
