Endama Kolektîfê Polen Ekolojî ya Koma Xebata Xelasîyayîşê Heywanan Medîne Açikgoz dîyar kerd ke xelasîyayîşê heywanan girêdayeyê awankerdiş komelêko newe û qedênayîşê cîyayîya mabênê merdiman û heywanan o.
Tarîx de têkilîya merdim û heywanan heta sewîyeyêkê serê esasê payra mendişê cuye yo. Wexto ke merdimî hacetê seba seydkerdişê heywanan aver benê, xoza ra zî dûrî kewenê. Êdî merdimî nê hacetan hem xoza ser û hem zî heywanan ser resnenê astêka bi tehluke. Nê hacetê seydî sey adir û dame yê cîyayî, serdestîya merdiman ê heywanan û xoza ser nîşan dano. Merdim heywanan seba weykerdene kedî keno û heywanan ser beno wayîrê milkî. Wayîrîya heywanan ser, xo reyde serdestîya merdiman a vera xoza zî nîşan dano. No hal zî dewrê zîretî ra bigîre heta sîstemê kapîtalîzmî bi hawayêko tewr giran dewam keno. Merdim eşkeno vajo ke koleyê verênî heywanî yê û destpêkerdişê xelasbîyayîşê heywanan xo reyde xelasbîyayîşê merdimanê bindestan zî ano.
Seba naye zî lazim o ke hişmendîyêk û komelêko ekolojîk bêro awankerdene. Endama Kolektîfê Polen Ekolojî ya Koma Xebata Xelasîyayîşê Heywanan Medîne Açikgoze, derheqê tehlukeyê heywanan ser û xelasbîyayîşê heywanan seba merdimîye yeno çi mana Ajansê Welatî (AW) rê erjna.
‘Kedîkerdişê heywanan tahakûmê merdiman ê xoza ser girdêr kerdo’
Medîne Açikgoze dîyar kerd ke kedîkerdişê heywanan serdestîya merdiman a xoza ser veto sewîyeyêka bîne û wina vat: “Estbîyayîşê merdiman ra nat merdim û xoza mîyanê têkilîyêka dîyalektîke de bîyî. Xoza bedenê merdiman ê înorganîk a. Merdim bi saya keda xo xoza ser tesîr keno û xoza vurneno. No prosesê vurnayîşî merdimî bi xo zî vurneno. Tarîxê dûrî de merdim goreyê heywanan ê bînan hetê fîzîkî ra zaf qels bî. Sey heywanan ê bînan penc û didanê ci yê zexmî çin bî û vera serdî pawitişê ci bi sînor bî. Na rewşe bînê sebeb ke merdim vera cinawiran qels bimano. Naye ra zî tayê taybetmendîyê merdiman vejîyayê vernî. Merdiman seba xo hacetê seydî viraştî, seba mendişî holikî viraştî, kincî hedre kerdî û bi kontrolkerdişê adirî ra seba pawitişê xo averşîyayîşî vetî meydan. Bi nê qeydeyî merdimî her ca de vila bîyî û heywanan ser tesîrêko zexm viraşt. Wextê seydî de heywanî seba werdene çimeyê muhîmî bîyî. Labelê merdim nêeşkeno têkilîya mabênê merdiman û heywanan tena bi nê qeydeyî bierjno. Tarîx de her komûnî têkilîyê cîyayî heywanan reyde nîşan dayê. Wexto ke cuya cabîyayîşî û zîrêt aver şino, têkilîyê mabênê merdiman û heywanan zî bi sewîyeyêka muhîm de bedêlên a. Heywanî yenê kedîkerdene û seba weykerdişê heywanan yenê qayîtbîyayîş. No zî verê naye akeno ke heywanî seba berardişî bêrê xebitnayene. Heywanî seba berhemanê sey şit û hakî, seba şîyayîşê rayîrî û antîşê baran, seba berardişê goştî û citekerdişê erdan yenê xebitnayene. Coka heywanî êdî tena seba seydî û werdene nêyênê xebitnayene, naye ra teber zî yenê xebitnayene û heywanî kewenê binê wayîrîya merdiman. No vurnayîş têkilîya mabênê merdim û heywanan zî beno sewîyeyêka bîne. Kedîkerdişê heywanan, seba berardişî xebitnayîş û merdimî wazenê ke heywanî binê wayîrîya înan de bê. Merdimî wazenê ke xoza û heywanan ser o serdestî û tahakûmê xo awan bikerê.”
‘Seba xelasîyayîşê heywanan ganî sîstemê kapîtalîzmî meydan ra bêro wedaritene’
Medîne Açikgoze arda ziwan ke seba xelasîyayîşê heywanan ganî sîstemê kapîtalîzmî meydan ra bêro wedaritene û sîstemêko ke heqanê heywanan paweno bêro awankerdene. Açikgoze da zanayene ke heywanî rasterast hetê merdiman ra sey meta yenê xebitnayene û sîstemê kapîtalîzmî zî her lete û berhemê heywanan sey sermaye vîneno û xebitneno. Açikgoze dîyar kerd ke heywanî seba hewcedarîya merdiman yenê kiştene û înan rê îşkence beno û azadîya heywanan kêmîyena. Açikgoze vist vîr ke goreyê raporê Komîteya Teqîbkerdişê Heqanê Heywanan (HAKÎM) ke 6 aşmanê verênan ê serra 2025î de Tirkîya de heqê cuya 477 hezar û 952 heywanan ameyo binpaykerdene û tewr tay 318 heywanî rastê îşkenceyî ameyî. Açikgoze dîyar kerd ke heywanî qanûn de sey ‘milk’ yenê qebulkerdene û benê hacetê reklaman û wina vat: “Xelasîyayîşê heywanan destê heywanan de nîyo. Ganî merdimî bi hişmendîya pawitişî biewnîyo heywanan ra. Heto bîn ra seba xelasîyayîşî heywanan zî ganî sîstemê kapîtalîzmî ke înan sey wasita vîneno, meydan ra bêro wedaritene. Pîya ciwîyayîşê heywanan û merdiman, bi awankerdiş sîstemê pawitişê heqanê heywanan ra girêdayeyo. Xelasîyayîşê heywanan bi awankerdişê komelêko newe û biqedênayîşê cîyayî mabênê merdiman û heywanan ra girêdayeyo.”
