Mehmet Uçar ke dewa Tilorana Jorîn a qezaya Geverî ra yo û 28 serrî yo ke hingimênvanîye keno, seba nêzdîbîyayîşê zimistanî amadekarî keno ke mêsanê xo bero cayanê german û vat ke hingimênê dewa înan binamdar o, kîloya ci bi 3 hezar lîrayan roşeno.
Herêma Colemêrgî ya Vakurê Kurdîstanî bi xozaya xo ya bêhempa yena zanayene û berhemdayîşê hingimênî cuya şarê herême de hem hetê ekonomî ra hem zî hetê dewlemendîye ra cayêko muhîm gêno. Vilikê endemîkî yê tewr bi tewran seba mêsanê hingimênî benê wargehêko bêhempa û hingimêno ke herêma Colemêrgî de yeno berhemdayene heme dermananê kîmyewîyan ra durî yo. Goreyê analîzanê zanistîyan peymê prolîna hingimênê herême mabênê 400 û 850+ mg/kg de bedilîyeno û no mojneno ke nîsbetê proteîn û enzîman asta tewr berze de yo. Analîzê polenî mojnenê ke mîyanê hingimênî de bi giranî polenê geven, kenger, gênî û tûsî est ê û nîsbetê şekir û hîtîye ke binê %17-18î de manena, şeklê hingimênî yo awî û zelal bi serran paweno.
‘Hingimêno tewr weş ê mîyanê xilêfkî yo’
Mehmet Uçarî behsê xilêfkî kerd ke bi şilfanê teran yan zî bi tûrikanê dara bîye yeno viraştene û vat: “Ma xilêfkî virazenê û bi rixa heywanan pê sewax kenê. Rixe hem mîyanê xilêfkî germ kena hem zî wexto ke varan varena xirab nêbeno. Ma berêk bi qasê 1-2 bostan akenê, dima ronenê mîyanê mêsan û mêse şina tede hingimên virazena. Hingimêno tewr weş ê mîyanê xilêfkî yo. Kîloya ci emser ez bi 3 hezar lîrayan dana.”
‘Hingimênê koy û waran weşêr o’
Uçarî vat ke zimistanî mêsanê xo bi sebebê hewayê serdî beno herêma Gerdîyan a qezaya Rûbarokî û ard ziwan: “Wisarî ez reyna mêsanê xo ana dewa xo. Karê hingimênvanîye sebir wazeno. Hingimêno weş waran û koyan de virazîyeno çunke gênî, vilik û tûsî zaf ê. Koyanê ma de sîyabo zaf est o û hingimênê tîya boya sîyaboyî dano çike mêsî vilika sîyaboyî ra hes kenê. La cayo ke qereqolê eskeran tede yo hingimên rind nêbeno çike mêsî şinê serê eştanê eskeran, şekirê înan wenê.”
‘Mesrefê ameyîş û şîyayîşî zêde yê’
Uçarî behsê zehmetî û mesrefanê hingimênvanîye zî kerd û vat ke hetkarîya dewlete mesrefanê înan bes nêkena û vat: “Zimistanî ma sindoqanê mêsan bar kenê erebeyan ke biberê cayanê german. Her erebe 90 sindoqan gêna û 15 hezar lîrayî şina. Ma seba ke mêsî nêmirê serê zimistanî de înan rê kek û şerbet danê û cayê înan pêçenê. Nê pêro mesref ê. Hingimênvanîya nê demî fêlbazî û zûrîye ya; milet wisar û hamnanî de zî şekir û şerbet dano mêsan. Hingimênê Tilorana Corîne na herême de binamdar o çike ma wisar û hamnanî de şekir û şerbet nêdanê mêsan.”
