Wan – Endama Navanda Piştevaniya bi Jinan re ya Çilkezî civaknas Şehrîban Ertaş derbarê zêdebûna kuştina jinan de da zanîn ku kuştina jinan encama pirsgirêkeke civakî û sîstematîk e û wiha got: “Bêcezabûn, kêmbûna tedbîrên parastinê û pêşîlênegirtina tundûtûjiya li dijî jinan jî vê rewşê kûrtir dike.”
Kuştina jinan ku veguheriye yek ji birînên herî kûr ên civakê, ne tenê wekî bûyerên tundûtûjiyê, lê wekî encama polîtîkayên bêcezahiştinê, kêmasiya mekanîzmayên parastinê û hişmendiya mêrperest derdikeve holê. Kuştina her jinek careke din rûyê hov a pergala mêrperest û girîngiya xwerêxistinkirina jinan nîşanî me dide û her wiha gavên bên avêtin jî radixe ber çavan.
Derbarê kuştina jinan û polîtîkayên pêşîlêgirtinê de endama Navande Piştevaniya Bi Jinan re ya Çilkezî civaknas Şehrîban Ertaş nirxandin kir û diyar kir ku tundûtûjî encama hişmendiya mêrperest e.
‘Zihniyeta mêrperest jinê wekî milkê xwe dibîne’
Şehrîban Ertaş di destpêka axaftina xwe de bal kişand ser sedemên sereke yên kuştina jinan û tespîta hişmendiyê kir û wiha got: “Sedema sereke ya kuştina jinan hişmendiya mêrperest e; hişmendiya ku jinê wekî milkê xwe dibîne û hewl dide jiyana wê kontrol bike ye. Dema ku jin dixwaze biryara xwe bide, ji têkiliyeke tundûtûjiyê derkeve yan jiyana xwe serbixwe bijî, hin mêr vê yekê wekî gefekê dibînin. Ji aliyekî din ve, bêcezabûn, kêmbûna tedbîrên parastinê û pêşîlênegirtina tundûtûjiya li dijî jinan jî vê rewşê kûrtir dike. Divê em van bûyeran tenê wekî kuştinên kesane nebînin; ev encama pirsgirêkeke civakî û pergalî ye.”
‘Di kuştina jinan de divê saziyên têkildar jî werin lêkolînkirin’
Şehrîban Ertaş bertek nîşanî bêdengî û xemsariya saziyên dewletê yên beramberî van kuştinan da û ev nirxandin kir: “Di gelek bûyeran de em dibînin ku tedbîrên parastinê bi awayekî têrker nayên sepandin, gilî û daxwazên jinan bi cidiyet nayên girtin û xetereya kuştinê carinan kêm tê nirxandin. Pirsgirêk tenê di derxistina qanûnan de nîne; pirsgirêk di sepandina wan de ye jî. Dema ku jinê berê gef û tundûtûjî ragihandibe û tevî vê yekê jiyana xwe winda bike, divê berpirsiyariya saziyên têkildar jî bê lêkolînkirin. Parastina jinan ne dilxwazî ye, erkeke dewletê ye. Bêcezabûn û xemsarî nikare bibe beşek ji vê pergalê.”
‘Divê gavên berbiçav bên avêtin’
Di axaftina xwe de Şehrîban Ertaş destnîşan kir ku ji bo rawestandina tundûtûjiyê divê mekanîzmayên parastinê bi awayekî lezgîn bikevin meriyetê û wiha pê de çû: “Ji bo rawestandina kuştina jinan, divê pêşî qanûn bi awayekî bi bandor bêne sepandin û tedbîrên parastinê ji bo jinên di bin xetereyê de zûtir û bi cidiyet bêne pêkanîn. Divê ji bo tundûtûjiya li dijî jinan bêcezabûn tune be û kesên ku xemsariyê dikin jî weke berpirsiyar bên dîtin. Li aliyekî din, divê xizmetên derûnî, hiqûqî û civakî ji bo jinan bêne xurtkirin, navendên ewle û piştevaniyê bên zêdekirin.”
‘Divê mekanîzma bên xurtkirin’
Her wiha Şehrîban Ertaş bal kişand ser girîngiya xebatên herêmî jî û wiha dawî li axaftina xwe anî: “Bi taybetî li Wanê û li herêmê, divê xebatên hişyarkirinê, perwerdehiya li ser wekhevî û mafên jinan û mekanîzmayên pêşîlêgirtina tundûtûjiyê bên xurtkirin. Lê em nikarin hemû berpirsiyariyê bixin ser civakê; saziyên dewletê, dadgeh, polîs û rêveberiyên herêmî divê bi hev re bixebitin.”
