Êlih – Şênîyanê qezaya Kercewsî ya Êlihî da zanayene ke ê heftede reyêk berhemanê xo yê hamnanî sey bazincanê sûran, bazincanê sîyayan, îsotan û meyveyanê sey hêcîran, engûran, sayan hwd. benê sûka Kercewsî de roşenê û vat: “Ma sey verî nêeşkenê beranê xo ra kar bikerê.”
Kurdîstan de zaf cayan de hemwelatijî, kesê ke dewan de ciwiyenê, goreyî derfetanê xo erdanê xo de sebze û mêveyan mehsul kenê û roşenê. Serranê peyênan de varan zî sey verî nêvareno, zafê înan zî nêşinê herdanê xo de sebze û meyveyan birêsnê.
Emser Kurdîstan de zaf cayan de varan û vewre zaf vara û şarî erdanê xo yê xaman de sebzeyî ramitê. Dewan de zê verî însanê ke herdî de bixebetîyê û sebze û mêveyan biramê nêmende. Eke ramenê zî bar maneno serê milê tayê citkar û dewijan de. Şênîyê ke dewanê qezaya Kercewsî ya Êlihî de ciwiyenê, heftede reyêk berhemanê xo anê sûke de roşenê; barê şert û mercanê giranan ê karê xo yê ramitiş, çînitiş û rotişê berhemanê xo ra qisey kerd.
‘Vayîya mazotî karê ma kena giran’
Şênîyan ra Alî Kavatî da zanayene ke verî ke ê dest bi ramitena şitlan bikerê, verê her çî toximê înan kenê mîyanê poşetî û herre. Alî Kavatî vat ke dima ke ê berhemî benê şitil ê inan roşenê û wiha vat: “Dima ma dest bi awqdayişî kenê, peyê vecîyayişî de zî ma dest bi rotişî kenê. Mesrefê ke ma kenê, hesabê inan nêbeno. Vayê mazotî rest nêzdîyê 90 lîreyan û kesê ke karê resnayîşî mîyan de yê, zaf zehmetî ancenê.
Ma sey verê nêşenê berhemanê xo ra kare bikerê. Gerek êdî berpirsîyarî zî alîkarî bidê ma. Nika çeşîdî bîyê zaf la goreyê verî ti nêşkena ci ra ber bigê. Aşma Nîsane ra dest peykene, heta aşma Mijdare ma kar de yê. Aşma Mijdarî ra pey cemed keweno û zîyan dano. Ma heftede reyêk roja îne yenê tiya û roja sêşemî zî şinê Heskîf û berhemanê xo roşenê. Eke wesayît çin bo, merdim nêşeno şoro cayê û karêk zî bikero. Ma serê şewdirî bi 50 lîreyî roşenê û verê şanî zî bi 30-40 lîreyî danê. Nika bazincanê sîyayî û xîyarî bi 40-50 lîreyan ê. Ê bînî zî goreyî rindî û xirabîya xo vurîyenê. Seba ke resnayişî ma bi xo kenê, waxto ke xirap bibê zî zaf tesîr nêkeno ma ser. Eke ma biherînêne, o waxt do tesîrê zîyanî ma ser bikero. Tayê reyan ê ke ma rê zaf manenê, ma înan zî danê cîranan.”
‘Mîyanê karê baxçeyî de ma sewalkarîye zî kenê’
Dilşah Şana ke dewe de ciwiyena, da zanayene ke a serê şewdirî rew raurzena û bi karê baxçeyî û sewalkarîye mijûl bena û derheqê şert û mercanê karê xo de wiha vat: “Ma tîya hêcîran, bazincananê sûran, bazincananê sîyayan, îsotan, simaqî, mast û zaf tore xweranê dewan, sebze û meyveyan roşenê. Ma serê şewdırî zaf rew urzenê ra, dest bi karê xo yê bexçeyî kenê. Ma hetê karê baxçeyî de ma weyekerdena heybanî ra zî gejilînîme. Ma heywanan doşenê, şîtê inan anê kîlkenê, kenê mîyanê parzûnan û zaf reyan kenê mast û penêr û anê na sûke de roşenê. Nika ma kîloyê hêcîran bi 70-80 lîreyî ra danê. Sitila mastî bi 250 lîreyî ma danê. Simaqî heta 400-500 lîreyî zî ma danê. Ma pêro karê keyeyî û xizmetê heywanan pîya kenê.”
‘Êwro he çî bîyo derman, bîyo zibil’
Ramazan Aydin o ke bi serrano demserra hamnanî de berhemanê ke vecîyenê ano sûke de roşeno. Ey zî çîyî vatî: “Seba ke pêro karê ma yê çole yo, labelê rewşa aborî ya komele baş nîya, esnafî zaf reyan berhemanê xo bi erzanî danê.
Her tim ma dewe ra berheman anê tîya roşenê. Ciwîyena ma zî wina derbas bena. Kîloyê tayê berheman goreyî rindî û xirapîya înan ma danê, ma kîloya bazincananê sîyayan bi 40 lîreyî danê, îsot bi 30 lîreyî yo, yê xîyaran zî bi 25 lîreyî yo. Ma zaf reyan bi erzanî danê ke wa şarê ma zî ci ra fayde bivêno. Tamê berhemanê verênan zaf weş bîye, êwro her çî bîyo derman û zibil. Reyna ê ma rînd ê, ma derman nêkenê. Pêro bi zibilê heywanan virazîno, ma bi xo dermanan şuxul nêkenê.”
‘Heta ke reseno ma 4-5 rey derman kenê’
Mehmet Ekrem Dûrsûnî zî diyar kerd ke o sûke de tirî, simaqî, şîtî, mastî, petêx û hêcîran roşeno û derheqê karê xo yê sûke û dewe de wiha vat: “Heywanê ma dewe de est ê, ma zaf reyan mastê xo dewe de virazenê û anê sûke de roşenê. Erdî zî ê ma yê, ma mîyanê erdan de berheman çarnenê û çînenê. Labelê zaf giran o. Citekerdiş, kulbe kerdiş, dermankerdiş û zaf serêşîyayişê ci est ê. Heta ke reseno ma çar-penc rey derman kenê. Nika kîloya hêcîran bi sed lîreyî ya. Ma mastî bi 250 lîreyî danê, şît bi 120 lîreyî yo labelê ma tayê reyan bi sedî zî danê. Ma kîloya simaqî bi 400-500 lîreyî danê. Kîloyê bazincananê sîyayan ma bi 35 lîreyî danê. Îdareyê ma pê beno. Ma serê şewdirî berhemanê xo bi fiyatê rindî danê, waxto ke beno danê şanî zî ma fiyatê inan binê kêm kenê.”
