Tarîxnas Sedat Uluganayî 6 fotografê orjînalê ke 1937 de cade badê îdamê Seyîd Riza û embazanê ci ameyî antene, vetî binate. Fotografê ke reya verêne Stêrk TVyî de ameyî weşanayene belgeyê muhîm ê ke heta ewro nêameyî vînayene.
Tarîxnas Dr. Sedat Ulugana ke Unîversîteya Freie ya Berlinî de akademisyen o, 6 fotogr
afê orjînalê ke cade badê îdamê Seyîd Riza û embazanê ci ameyî antene ke serkêşê Xoverdayîşê Dêrsimî yê 1937-38 bî, vetî binate.
Fotografê ke reya verêne Stêrk TVyî de ameyî weşanayene belgeyê bi dîmenî yê muhîm ê ke heta ewro nêameyî vînayene. Fotografê orjînalî bi formatê “Real Photo Post Card” (RPPC) ameyî antene.
Îdîaya ‘Fotografî ameyî veşnayene’
Şahîdanê îdamî ra Îhsan Sabri Çaglayangilî vîrardişanê xo de vatbi fotografê ke wextê înfazî de ameyî antene hetê hetkarê wezîrê karê zereyî yê dewrî Şukrî Kayayî ra Musafa Kemal Ataturkî rê ameyî mojnayene, Ataturkî vat beno ke fotografî komelê kurdan de bibê sebebê nêrazîbîyayîşî û waşt pîya bi negatîfan wa bêrê veşnayene.
Ulugana zî bale ante ser ke Hifzi Veldet Velidedeogluyî ke hazirkerdoxanê qanûnê bingeyî yê 1960î ra yo vato ey destpêkê 1940 de Banê şarî yê Dêrsimî de fotografê îdamî dîyî û vat heme fotografî nêameyî veşnayene.
Qeydo verên o dîmenkî
Îdamrkerdişê Seyîd Riza, lajê ci û rayberê eşîranê bînan ê dêrsimijî ke 15ê kanûna 1937 de Meydanê Xeleyî yê Xarpêtî de ame kerdene heta ewro bi fotografanê mehkeme, rojnameyanê dewrî û vatişanê şahîdan û tarîxê fekî ameyêne zanayene. Fotografê ke cade badê îdamî ameyî antene raya verêne rayapêroyî reyde ameyî parekerdene.
Ame vatene ke fotografê ke Ulugana resa ci bi famê fotografanê vîradişî yê dewrî kagidê fotografan ser ameyî antene û orjînal ê.
Fotografan de çi est o?
Fotografan de kesê ke sehpayanê îdamî yê darênan de ameyî dardekerdene, peyê înan de cendirmeyî bîyî rêz û kalabalixo sîvîl seyr keno. Tay fotografan de bînayî tay fotografan de zî dikanê meydanî yenê vînayene. Na rewşe mojnena ke înfazî nuqtayanê cîya cîyayan ê meydanî ameyî kerdene.
Uluganayî vat fotografan de rî û lingê Seyîd Riza, lajê ci û reîsê eşîrêkî bînî pê murekebê tarîyî ameyî girewtene, xesarê fîzîkî yê fotografan mojnenê ke fotografî wexto derg koleksîyonê taybetî de ameyî nimitene.
Nameyê kesanê ke ameyî îdamkerdene û fotografan de yenê vînayene wina yê: Seyid Riza, Resik Huseyin (Lajê Seyit Rizayî ), Seyit Huseyin (Reîsê eşîrê Kureyşan-Seyhanî), Findik Aga (Lajê Kamer Agayî yê yusufanijî ), Hasan Aga (Lajê reîsê eşîrê Demenanî Cebrail Agayî ), Hasan (Lajê Ulkiye yê kureyşanijanî) û Ali Ağa (Lajê Mirza Aliyî).
