Amed – Serekê Komeleya Şêx Seîdî Kasim Firatî dîqete ante armancê komeleyanê ser ke bi nameyê eşîran hetê îqtîdarî ra ameyê awankerdiş. Kasim Firatî wina va: “No proje serra 1925î ra nat bi Planê Îslahatê Şarqî kewto dewre û hema dewam keno. Osmanîyan ra heta nika eşîran seba parçekerdişê kurdan xebitnenê.”
Serranê peyênan de Bakurê Kurdistanî de dewe, qeza û şaristanan de bi nameyê eşîran sey komeleyî ameyî akerdiş. Herçiqas bi nameyê zaf beşanê cuya komelkîye komeleyî yenê akerdiş zî komeleyê ke bi nameyê eşîran ameyê akerdiş dîqete ancenê. Zafê nê komeleyan hetê merdimanê axayan û kesanê ke îqtîdar û dewlete ra nêzdî yê ra yenê akerdiş. Nê komeleyî bi xebat û têgêrayîşanê xo sey sazgehêkê dewlete û sîstemî hereket kenê.
Zafê komeleyanê eşîran ê ke bi destê dewlete ameyê awankerdiş, seba hewcedarîyanê raştikênan ê şarê herême ney, seba vurnayîşê dînamîkanê herêmkîyan û kontrolkerdişê rayederan ameyê rojeve. Bi nê komeleyan yeno waştiş ke vera têgêrayîşanê sîyasîyan ê rexnegiran alternatîfêk bêro vetiş. Yeno waştiş ke tesîrê partîyanê sîyasîyan ê rexnegiran yê girseyan ser bêro qelskerdiş û nê komeleyî merheleyanê weçînayîşan de sey bingehanê resmîyan ê rayîdayîşî bêrê xebitnayîş. Na modela newe ya organîzekerdişê eşîran cehd kena ke girêdayîşanê eşîrî û feodalîyan reyna germ bikero. Wina wazenê ke komel waştişanê demokratîkan ê modernan, heqanê kolektîfan û îradeya sîyasîye ya azade ra bêro dûrvistiş.
‘Dewlete eşîranê goreyê xo awan kena û pawena’
Serekê Komeleya Şêx Seîdî Kasim Firatî derheqê babetî de îfade kerd ke verê se serran wexto ke Komara Tirkîya ame awankerdiş, îqtîdaran seba qedênayîşê kurdan eşîrî ardî ver. Ey wina va: “No proje serra 1925î ra nat bi Planê Îslahatê Şarqî kewto dewre û hema dewam keno. Na qanûn de pers no bî: Ma do kurdan senî biqedênê? Senî asîmîle bikerê û senî pasîf bikerê? Metodê înan o yewin kiştiş bî. Metodo dîyin zî mîyanê kurdan de xurtkerdişê zihnîyetê eşîrî û keyeyî bî. Înan vatêne: ‘Eşîranê ke vera ma yê bikişê, eşîranê ke goreyê waştişê ma yê zî awan bikerê û piştî bidê înan.’ Dima înan mîyanê şarî de cîyabîyayîşê sunî û elewîyan teşwîq kerd ke şarî yewbînan ra cîya bikerê. Bi naye zî nêvindertî, ferqê dimilî û kurmancan zî ard ver. Yanî kurmanc û dimilî, sunî û elewî û sewbîna. Înan na polîtîkaya xo heme herêman de dewam kerde. La Şêx Seîd Efendî û embazanê ey gonîya xo rijnaye û xetêk awan kerde. A xete xeteyêka neteweyî bîye. Na xeta neteweyî de ferqê cinsîyetî, sinifî, dînî û bawerîye çin bî. Gonîya her kesî pîya ameye rijnayîş. Dima merdimanê cîya cîyayan ê ke fikrê înan cîya bî, cinîyan, camêrdan, elewîyan, sunîyan, feqîr û dewlemendan pîya canê xo da û xetêka neteweyî ameye awankerdiş.”
‘Seba ke kurdan parçe bikerê komeleyê eşîran akenê’
Kasim Firatî qetî kerd ke fikrê qanûnê Îslahatî bi dizdî dewam keno. Ey qiseykerdişê xo wina dewam kerd: “Yanî çi kenê? Komeleyê modernî awan kenê, komeleyê eşîran awan kenê. Seba ke kurdan yewbînan ra parçe bikerê, zaf çîyan kenê. No sîyaset o, sîyasetê dewlete yo û demê Osmanîyan ra nat no sîstem dewam keno. Ganî kurdî nê çîyan rind bizanê û xorîn bifikirîyê. Kurdî yew ê. Tarîxê înan yew o, erdnîgarîya înan yew a. Ganî no rind bizanê û goreyê naye hereket bikerê. Belê, keye û eşîrê cîya cîya est ê, la ganî nê nêbê sebebê şer û cîyabîyayîşî. Coka ez vana ke ganî kurdî hişyar bê. No yew proje yo, projeyê îqtîdaranê ke Kurdistanî ser o yê. Ma no proje red kenê.”
‘Ganî pêşengê kurdan nê noqtayan şîrove û îzah bikerê’
Kasim Firatî dewamê qiseykerdişê xo de dîyar kerd ke ganî vera na ferasete ke wazenê awan bikerê, lezabez tedbîrî bêrê girewtiş. Ey wina dewam kerd: “Eke tedbîrî nêbêrê girewtiş, zulm, despotîzm û rewşa nikayine do dewam bikerê. Sîstem û hukmat goreyê menfeetanê xo hereket kenê. Tayê kesî est ê ke mîyanê AKP’yî de yê yan zî cayanê bînan de yê. Tayê seba menfeetan, seba pawitişê ekonomîya xo yan zî seba pawitişê menfeetanê eşîra xo wina xurt benê. Ganî sîyasetmedarê kurdî, mela, seyda û pêşengê kurdan nê noqtayan şîrove û îzah bikerê. Ganî partîyê kurdan zî babetanê komelkîyan de hessas bê. Ganî hessasîya înan bibo û wayîrê raştî, kultur û edetanê kurdan ê tarîxîyan vejîyê. La ganî bi hawayêko kehenperest ney, bi hawayêko maqûl û aqilane hereket bikerê. Ganî hereketê înan vera dîn û krîteranê bingeyênan nêbo.”
‘Wa çu kes vera menfetanê kurdan gaman nêerzo’
Kasim Firatî dîyar kerd ke ganî çu kes vera menfetanê kurdan gaman nêerzo. Ey qiseykerdişê xo wina qedêna: “Komelê kurdan mexdûr o, mezlûm o û bin destê îqtîdaran de yo. Eke ma nê çîyan ca nêarê û nê babetî ser o mucadele nêkerê, ma hem verê Homayî de hem zî wijdanê merdimîye de mesul ê. Ez heme sîyasetmedaran û heme kesayetanê kurdan rê vana: Tehemulê yewbînan bikerê. Wayîrê heqanê bingeyênan ê kurdan vejîyê û vera menfeetanê kurdan gaman meerzê. Naye zî rind bizanê: Kurd û Kurdistan heme kesayet, îdeolojî û sîyasetan ser o yê. Ganî her kes no rind bizano. Heq, fermanê îlahî û wijdan zî no ma rê ferz kenê.”
